Oestrogeen verhogen als je zwanger wilt worden: helpen supplementen echt?

Wil je oestrogeen verhogen terwijl je probeert zwanger te worden? Dit is het korte antwoord: als je menstruatie elke 21 tot 35 dagen komt, doet je oestrogeen waarschijnlijk gewoon zijn werk, en geen enkel supplement dat je kunt kopen heeft goed bewijs dat het oestrogeen verhoogt. (Oestrogeen en estrogeen zijn trouwens hetzelfde hormoon. In Nederland schrijven we meestal oestrogeen, maar veel mensen zoeken op de spelling zonder o.)

Het beeld waar ik steeds naar terugkom is een achtbaan. Oestrogeen klimt langzaam na je menstruatie, schiet vlak voor je eisprong naar een piek, zakt weg en maakt dan een kleinere tweede heuvel. Het is een rit die je lichaam zelf draait, geen tank die je bijvult. Een raket op een potje capsules maakt het karretje niet sneller, en als je oestrogeen echt laag is, heeft iets de rit stilgezet. Dat iets moet je aanpakken.

Moet je oestrogeen verhogen?

Meestal niet. Als je menstruatie elke 21 tot 35 dagen komt, werken de hormonen erachter waarschijnlijk gewoon. Thuisarts schrijft: “Bij de meeste vrouwen zitten er 21 tot 35 dagen tussen de eerste dag van elke ongesteldheid.” Alles binnen dat bereik geldt dus als normaal.

Thuisarts zegt over de eisprong: “Als je regelmatig ongesteld bent, is er bijna zeker elke maand een eisprong.” (Thuisarts). De Britse vruchtbaarheidsrichtlijn NICE NG257, in het Engels, zegt dat artsen moeten “geruststellen dat als ze een regelmatige maandelijkse menstruatiecyclus hebben, ze waarschijnlijk een eisprong hebben” (vertaald uit het Engels). Een eisprong vraagt om een echte oestrogeenstijging, dus een regelmatige cyclus laat zien dat je lichaam zijn werk doet.

Als je menstruatie elke 21 tot 35 dagen komt, doet je oestrogeen waarschijnlijk al zijn werk.

Wat oestrogeen doet in je cyclus

Oestrogeen (de belangrijkste vorm in je bloed is oestradiol, vaak E2 genoemd) wordt gemaakt door de follikels die in je eierstokken groeien. Het doet drie dingen die ertoe doen als je probeert zwanger te worden:

• Het bouwt je baarmoederslijmvlies op. Het slijmvlies is rond de eisprong in natuurlijke cycli gemiddeld ongeveer 12 mm dik (Bakos, 1993, in het Engels).
• Het verandert je baarmoederhalsslijm. Dat wordt natter en rond je vruchtbare dagen helder en rekbaar, en daar lees je meer over in onze gids over afscheiding rond je eisprong.
• Het zet de LH-piek in gang. Oestrogeen piekt en de hersenen antwoorden met een golf LH (Hoff, 1983, in het Engels). De eisprong volgt ongeveer 24 tot 36 uur nadat de piek begint.

Daarna zakt oestrogeen weg en maakt het in de tweede helft van de cyclus samen met progesteron een tweede, rustigere stijging. Langzaam klimmen, grote piek, dip, kleinere heuvel. Ruwweg elke cyclus dezelfde vorm.

Hier is de hele rit op één pagina, als je het liever ziet dan leest.

“Ruwweg” doet hier echt werk. In meer dan 600.000 cycli die met een app zijn bijgehouden duurde de eerste helft van de cyclus gemiddeld 17 dagen, en in de meeste cycli tussen ongeveer 10 en 30 dagen (Bull, 2019, in het Engels). Een eisprong op dag 14 is een schoolvoorbeeld, geen regel.

Wanneer laag oestrogeen volkomen normaal is

Vlak voor je menstruatie en de eerste dagen van het bloeden zit oestrogeen onderaan de rit. Dat laagste punt is het signaal dat je hersenen vertelt een nieuwe eicel te laten groeien, dus een “lage” uitslag kan prima normaal zijn of een echt probleem, afhankelijk van de dag waarop het bloed is afgenomen. Ook de referentiewaarden verschillen: één Brits NHS-laboratorium, in het Engels, geeft voor de folliculaire fase 92 tot 921 pmol/L (ongeveer 25 tot 251 pg/mL), een ander geeft 80 tot 420 pmol/L. De Britse richtlijn NICE bevestigt een eisprong met een progesterontest in de tweede helft van de cyclus, en oestradiol is geen routinetest in haar vruchtbaarheidsonderzoek (NICE NG257, 1.18.7, in het Engels).

Maak je je zorgen over bepaalde klachten, dan behandelt onze begeleidende gids over oestrogeen tekort en wat de symptomen betekenen als je zwanger wilt worden die. Dit artikel pakt de volgende vraag op: wat verhoogt oestrogeen echt, en wat niet.

De cyclusverkenner hieronder zet die rit op een schuifregelaar, zodat je zelf elke dag kunt bekijken in plaats van mij op mijn woord te geloven. Schuif door de dagen om te zien hoe oestrogeen stijgt en daalt in een typische cyclus van 28 dagen, en waar je vruchtbare periode zit.

Wat je hieruit meeneemt: hetzelfde getal kan op de ene dag prima zijn en op de andere vreemd. Een uitslag die laag lijkt op dag 3 is precies waar de rit hoort te beginnen. De piek is ook de reden dat je vruchtbare periode zit waar ze zit: zaadcellen kunnen tot ongeveer 5 dagen overleven, en de vruchtbare dagen zijn de zes dagen die eindigen op de dag van de eisprong (Bigelow, 2004, in het Engels). Eén kanttekening: de curve is een typische vorm ter illustratie, geen doel om te evenaren, en de bereiken eronder komen uit één Brits NHS-laboratorium.

Laag oestrogeen in de eerste dagen van je menstruatie is de startlijn van elke cyclus, geen teken dat er iets mis is.

Waarom is oestrogeen laag als je probeert zwanger te worden?

Echt laag oestrogeen heeft bijna altijd een oorzaak hoger in de keten. Je eierstokken maken oestrogeen wanneer je hersenen dat zeggen, door FSH en LH te sturen. Wordt het signaal uit de hersenen stil, of reageren de eierstokken er niet meer op, dan daalt oestrogeen. Een supplement lost aan geen van beide kanten iets op.

Niet genoeg eten voor wat je van je lichaam vraagt

Dit is een van de meest voorkomende redenen voor echt laag oestrogeen bij jongere vrouwen, en het is vaak het moeilijkst bij jezelf te zien. De Endocrine Society beschrijft functionele hypothalame amenorroe (een menstruatie die wegblijft omdat de hersenen het rustiger aan doen) als “vaak geassocieerd met stress, gewichtsverlies, overmatig sporten, of een combinatie daarvan” (vertaald uit het Engels) (Gordon, 2017, in het Engels). Thuisarts noemt ook: “Andere oorzaken zijn: stress, heel vaak of heel zwaar sporten” (Thuisarts).

In een gecontroleerd onderzoek bij 29 vrouwen bleven de LH-pulsen van de hersenen stabiel tot de energie die na het sporten overbleef onder een drempel zakte, waarna ze verstoord raakten (Loucks en Thuma, 2003, in het Engels). Je lichaam is heel, heel, heel voorzichtig met energie uitgeven aan voortplanting als het denkt dat er weinig eten is.

De Britse richtlijn NICE zegt dat mensen in deze situatie hun kans op een eisprong en zwangerschap kunnen verbeteren door “hun lichaamsgewicht te verhogen tot een gezond gewicht als ze een body mass index (BMI) onder 18,5 kg/m2 hebben en/of hun beweging te matigen als ze veel sporten” (vertaald uit het Engels) (NICE NG257, 1.30.1, in het Engels). Thuisarts zegt: “Meestal word je vanzelf weer ongesteld wanneer je gezond eet en een gezond gewicht hebt.” (Thuisarts). Train je hard, lees dan onze gids over overtraining en vruchtbaarheid.

Schildklier, prolactine en een vroege overgang

• Schildklierproblemen. De Britse NHS zegt dat “zowel een overactieve als een traag werkende schildklier een eisprong kan verhinderen” (vertaald uit het Engels) (NHS, oorzaken van vruchtbaarheidsproblemen, in het Engels), en Thuisarts noemt schildklierproblemen als oorzaak van een onregelmatige of wegblijvende menstruatie (Thuisarts). De oplossing is de schildklier behandelen.
• Hoog prolactine. Verhoogd prolactine kan de eisprong stoppen, en NICE adviseert er een medicijn voor, cabergoline (NICE NG257, 1.32.1, in het Engels). Thuisarts noemt “melk uit je borsten” als een van de klachten waarbij je bij een uitblijvende menstruatie een afspraak maakt (Thuisarts).
• Premature ovariële insufficiëntie (POI). Hier reageren de eierstokken niet meer, daalt oestrogeen en stijgt FSH. De Britse NHS, in het Engels, noemt het een vroege overgang “als dit gebeurt vóór je 40e” (vertaald uit het Engels). De internationale richtlijn van 2024 schat het op ongeveer 3,5% van de vrouwen en zegt dat “er geen ingrepen zijn waarvan betrouwbaar is aangetoond dat ze de eierstokactiviteit en de kans op een natuurlijke zwangerschap vergroten” (vertaald uit het Engels) (Panay, 2024, in het Engels). Hormoontherapie beschermt botten en hart, en eiceldonatie is de gevestigde weg naar een zwangerschap.

PCOS, borstvoeding en medicijnen

PCOS (volgens de NVOG-richtlijn heet het sinds 3 juni 2026 PMOS, al zegt bijna iedereen nog PCOS) maakt de eisprong vaak onregelmatig, maar het is meestal geen kwestie van te weinig oestrogeen. Borstvoeding en hormonale anticonceptie staan beide op de lijst van veelvoorkomende redenen voor een gemiste of late menstruatie van de Britse NHS, in het Engels; Thuisarts noemt de prikpil en de hormoonspiraal (Thuisarts). En de Britse NHS noemt sommige medicijnen en drugs, waaronder chemotherapie, antipsychotica, langdurig gebruikte NSAID's, spironolacton en cannabis, als van invloed op de vruchtbaarheid van vrouwen. Stop nooit op eigen houtje met een voorgeschreven medicijn: Thuisarts zegt “Stop niet ineens met je medicijnen. Bespreek altijd eerst met je huisarts” (Thuisarts).

Oorzaken van laag oestrogeen of een uitblijvende eisprong, en wat bij elk helpt. Bronnen: NICE NG257 (2026), NHS, Thuisarts, Gordon 2017, Panay 2024, Teede 2023. Alle studiebronnen en Britse bronnen zijn in het Engels.

Oestrogeen verhogen op natuurlijke wijze: wat echt werkt

Oestrogeen verhogen zonder supplement komt neer op één ding: haal weg wat de rit heeft stilgezet. Heeft je lichaam te weinig brandstof, dan komt oestrogeen meestal terug als je meer energie binnenkrijgt of minder traint. Niets anders op deze pagina komt in de buurt.

• Eet genoeg, elke dag. Regelmatige maaltijden met genoeg energie voor de sport die je doet, en daar wijst ook het NICE-advies over gewicht en vruchtbaarheid, in het Engels, naartoe. Vind je praten over eten moeilijk, dan kun je dat tegen je huisarts zeggen; het is een veelvoorkomende reden dat de menstruatie wegblijft.
• Rem extreem trainen af. Het woord van NICE is “matigen”, niet stoppen. Bewegen is goed; op je tandvlees draaien niet.
• Wees eerlijk over stress en slaap. Ik heb geen onderzoek gevonden dat laat zien dat meer slaap oestrogeen verhoogt, dus ik doe niet alsof. Stress hoort wel bij het beeld van functionele hypothalame amenorroe, en de Endocrine Society adviseert “medische, voedings- en geestelijke gezondheidsondersteuning” samen (vertaald uit het Engels) (Gordon, 2017, in het Engels). Onze gids over stress en zwanger worden heeft praktische ideeën.
• Behandel de oorzaak. Schildklier, prolactine en POI vragen om een diagnose en echte behandeling, en die begint met een afspraak bij je huisarts.

👉 Oestrogeen komt terug als de reden dat het wegging verdwijnt. Dat is de hele truc, en die zit niet in een potje.

Hoe lang duurt dat? Ik ga je geen aantal weken geven, want geen van de bronnen achter dit artikel noemt er een. Wat ik je wel kan zeggen: als eten en rust op zichzelf niet genoeg zijn, is dat geen persoonlijk falen, en is er een volgende stap. De commissie van NICE merkt op dat hormoonbehandeling in sommige gevallen “nodig is om een eisprong op te wekken” (vertaald uit het Engels) (NICE NG257, onderbouwing, in het Engels), en haar aanbeveling is om gonadotrofines of gonadotropine-releasing hormoon aan te bieden (NICE NG257, 1.30.2, in het Engels). Clomifeen en letrozol, de tabletten verderop op deze pagina, zijn niet wat NICE voor deze groep aanbeveelt: ze werken via de feedbacklus van de hersenen, en hier is juist het eigen signaal van de hersenen stil geworden.

Voeding met oestrogeen: welke voeding bevat fyto-oestrogenen?

Voeding bevat geen menselijk oestrogeen. Sommige voeding bevat wel fyto-oestrogenen, plantaardige stoffen die zwak aan oestrogeenreceptoren binden. Er zijn twee hoofdfamilies:

• Isoflavonen, vooral in sojaproducten. Per gangbare portie: tempeh (100 g) ongeveer 61 mg, geroosterde sojanoten (30 g) ongeveer 45 mg, een bakje sojayoghurt (125 g) ongeveer 41 mg, stevige tofu (100 g) ongeveer 30 mg, een glas sojadrink (200 ml) ongeveer 21 mg, edamame (80 g) ongeveer 14 mg (USDA Isoflavone Database, 2015, in het Engels).
• Lignanen, vooral in zaden. Gemalen lijnzaad staat met stip bovenaan met ongeveer 21 mg per eetlepel gemalen zaad, sesamzaad ongeveer 3,5 mg per eetlepel en een sneetje lijnzaadbrood ongeveer 5 mg (Milder, 2005, in het Engels, over Nederlandse voedingsmiddelen).

De grafiek hieronder zet die getallen naast elkaar, per gangbare portie in plaats van per 100 g, zodat je ziet wat een echt bord optelt. Sorteer op hoeveelheid of van A tot Z.

Wat je hieruit meeneemt: er zijn maar twee hoge groepen balken, sojaproducten voor isoflavonen en lijnzaad voor lignanen, en al het andere is bijna een afrondingsfout. De twee families worden anders gemeten, dus vergelijk soja met soja en zaden met zaden in plaats van ze op te tellen. En dit zijn gemiddelden. Echte producten variëren sterk: de stevige tofumonsters achter die 30 mg liepen uiteen van ongeveer 3 mg tot ongeveer 142 mg per 100 g.

De verrassing is kikkererwten: ongeveer 0,02 mg isoflavonen per 100 g, en hummus ongeveer 0,01 mg, tegenover ongeveer 30 mg in stevige tofu. Hummus is heerlijk. Het is geen voeding met oestrogeen. Sterker nog: “De meeste voedingsmiddelen in het VK bevatten maar kleine hoeveelheden fyto-oestrogenen” (vertaald uit het Engels) (Ward en Kuhnle, 2010, in het Engels).

Hoe ziet een gewone week van deze voeding eruit? Sojadrink op je ontbijtgranen, een roerbak met tofu of edamame een of twee keer, een eetlepel miso door de soep (ongeveer 7 mg isoflavonen), een eetlepel gemalen lijnzaad door de havermout, en meergranenbrood met ongeveer 2,7 mg lignanen per snee. Groente en fruit tellen nauwelijks mee: een portie boerenkool heeft ongeveer 1,9 mg lignanen, broccoli ongeveer 1,1 mg en zeven aardbeien ongeveer 0,3 mg. Ter vergelijking: een glas sojadrink plus 100 g stevige tofu op dezelfde dag komt op ongeveer 51 mg isoflavonen, dus twee flinke sojaporties is naar Britse maatstaven al veel. En de belangrijkste bron van isoflavonen in het Britse eetpatroon is helemaal geen tofu. Het is brood (Ward en Kuhnle, 2010, in het Engels).

Dit is het stuk dat het meest telt voor iedereen die zoekt naar voeding met oestrogeen: bij vrouwen vóór de overgang verandert het eten van fyto-oestrogenen het oestradiol in het bloed niet noemenswaardig (Hooper, 2009, in het Engels; Frische, 2003, in het Engels). Eet deze voeding omdat het goed eten is, niet omdat het een bloedtest verandert.

Is soja veilig als je probeert zwanger te worden?

Ja, in normale hoeveelheden voeding. Gebruikelijke sojainname hing niet samen met hormoonspiegels of een gemiste eisprong bij 259 vrouwen (Filiberto, 2013, in het Engels). Bij 7.778 vrouwen die probeerden zwanger te worden zagen de onderzoekers “geen sterke verbanden tussen de inname van fyto-oestrogenen en prospectief gemeten vruchtbaarheid” (vertaald uit het Engels) (Wesselink, 2020, in het Engels). In een cohort uit een ivf-kliniek kregen vrouwen die meer soja aten juist vaker een levend geboren baby (Vanegas, 2015, in het Engels).

De enige waarschuwing is een heel hoge inname. In een groot Noord-Amerikaans onderzoek onder 11.688 vrouwen hadden vrouwen die 40 mg isoflavonen per dag of meer aten (grofweg twee sojaporties) ongeveer 3% minder kans om ooit een baby te krijgen, al kan een momentopnamestudie als deze geen oorzaak aantonen (Jacobsen, 2014, in het Engels). Een roerbak met tofu op dinsdag: prima. Sojaisoflavonencapsules bovenop een dieet vol soja: daar zou ik stoppen.

In dit fragment van NPO Radio 1 leggen een fysioloog van Wageningen University en hoogleraar voeding Jaap Seidell vanaf 0:46 uit dat soja-isoflavonen in theorie op de oestrogeenreceptor kunnen werken, maar dat het effect bij gewone hoeveelheden verwaarloosbaar is: hooguit wordt de cyclus gemiddeld ongeveer een dag langer, zonder belangrijk effect op de vruchtbaarheid. Het item eindigt voorzichtig vanwege een strenger Frans advies; mijn advies blijft: soja op je bord is prima, sojasupplementen zijn niet nodig.

Helpt een oestrogeen supplement echt?

Niet om oestrogeen te verhogen vóór de overgang, en niet om zwanger te worden. NICE zegt dat artsen moeten uitleggen dat “de effectiviteit van complementaire therapieën bij vruchtbaarheidsproblemen niet goed is geëvalueerd, en dat meer onderzoek nodig is voordat zulke interventies kunnen worden aanbevolen” (vertaald uit het Engels) (NICE NG257, 1.14.1, in het Engels). De Britse NHS, in het Engels, is korter: “Er is geen bewijs dat complementaire therapieën bij vruchtbaarheidsproblemen werken.” (vertaald uit het Engels). Over kruidensupplementen schrijft de Nederlandse NVWA: “Meestal zijn de effecten van deze kruiden op de gezondheid niet goed onderzocht.”

We hebben elk supplement beoordeeld op twee vragen: verhoogt het oestradiol bij vrouwen vóór de overgang, en helpt het bij zwanger worden? A betekent consistente goede onderzoeken bij de juiste mensen. B betekent minstens één redelijk onderzoek, met hiaten. C betekent klein, indirect (vaak vrouwen na de overgang) of aangetast bewijs. D betekent helemaal geen onderzoek bij mensen in de juiste groep. Een “nee” met een A is dus sterk bewijs dat iets niet werkt; een D betekent alleen dat niemand het goed heeft onderzocht.

Het scorebord hieronder zet alle 18 dingen die we hebben bekeken op één plek, zodat je meteen naar het supplement kunt gaan dat iemand je heeft aangeraden. Tik op een rij om het oordeel en de onderzoeken erachter te zien.

Zo lees je wat je net zag: het cijfer gaat over het bewijs, niet over het supplement. Het “nee (A)” van soja is het stevigste antwoord op het bord, omdat 11 onderzoeken keken en niets vonden. Een C betekent dat de onderzoeken klein waren, bij een andere groep zijn gedaan (vaak vrouwen na de overgang) of vraagtekens hebben, dus beschouw dat oordeel als voorlopig. Een D betekent dat niemand het goed heeft getest bij mensen zoals jij, wat niet hetzelfde is als “werkt misschien”. Het patroon dat telt is hoe het bord er als geheel uitziet: één A, één B en al het andere een C of een D.

Niet één van de 18 supplementen op ons scorebord verdient een “ja” voor het verhogen van oestradiol vóór de overgang.

De details over de supplementen die je het vaakst aangeboden krijgt staan hieronder, te beginnen met het best onderzochte.

Soja-isoflavonen

Het best onderzochte van allemaal, en het duidelijkste antwoord. In 11 onderzoeken bij vrouwen vóór de overgang veranderde soja het oestradiol niet. Het verlaagde FSH en LH met ongeveer 20% en verlengde de cyclus met ongeveer een dag (Hooper, 2009, in het Engels). Verhoogt oestradiol: nee (A). Helpt bij zwanger worden: onduidelijk (C).

Lijnzaad en seed cycling

Twee kleine onderzoeken bij vrouwen vóór de overgang vonden geen verandering in oestradiol (Phipps, 1993, in het Engels; Frische, 2003, in het Engels). Seed cycling, de routine van sociale media met lijnzaad en pompoenpitten gevolgd door sesam en zonnebloempitten, heeft alleen kleine onderzoeken van lage kwaliteit achter zich, meestal bij vrouwen met PCOS of PMS en vermengd met voedingsveranderingen of andere kruiden; een review uit 2025 vroeg om echte gerandomiseerde onderzoeken (Nagarajan, 2025, in het Engels). Zaden als voeding zijn prima. De routine is niet bewezen.

Rode klaver

Nauwelijks onderzocht vóór de overgang, en voor zover ik kon vinden nooit voor vruchtbaarheid. De twee onderzoeken met vrouwen vóór de overgang gingen over borstkanker en vonden weinig of geen verandering in hormonen (Powles, 2008, in het Engels; Ferraris, 2020, in het Engels). Bij vrouwen in de overgang vond een onderzoek van 12 maanden het niet beter dan placebo tegen opvliegers (Geller, 2009, in het Engels). Op één Brits etiket van rode klaver staat: “Niet geschikt voor gebruik tijdens een geplande zwangerschap, zwangerschap of borstvoeding” (vertaald uit het Engels). Geplande zwangerschap. Dat ben jij.

Zwarte cohosh

Op forums wordt het aangeraden vanwege een paar kleine onderzoeken waarin het naast of in plaats van clomifeen werd getest. Dat bewijs is wankel: één onderzoek is ingetrokken (Kamel, 2013, in het Engels) en twee andere kregen in 2026 een ‘expression of concern’, een waarschuwing van het tijdschrift (Shahin, 2008, in het Engels; Shahin, 2009, in het Engels). Van de twee zonder melding meldde een onderzoek uit 2014 van dezelfde onderzoeksgroep meer zwangerschappen (Shahin, 2014, in het Engels) en vond een onderzoek uit 2022 geen verschil in follikels of slijmvlies (Pourhoseini, 2022, in het Engels). De deskundigen van de Britse MHRA concludeerden ook dat “het beschikbare bewijs een verband ondersteunt tussen zwarte cohosh en het risico op hepatotoxiciteit” (leverschade) (vertaald uit het Engels) (MHRA, 2006, in het Engels). In het Verenigd Koninkrijk is het geregistreerd voor overgangsklachten, nooit voor vruchtbaarheid.

Vitex (monnikspeper, agnus castus)

Vitex werkt vooral op prolactine in plaats van op oestrogeen, en de Britse geregistreerde producten die ik heb bekeken zijn toegelaten voor premenstruele klachten. Het beste vruchtbaarheidsonderzoek haalde geen significantie: 57,6% tegenover 36,0% op een gecombineerde uitkomst, p = 0,069 (Gerhard, 1998, in het Duits). Een review van bijwerkingen concludeerde dat het “vermeden moet worden tijdens zwangerschap of borstvoeding” (vertaald uit het Engels) (Daniele, 2005, in het Engels).

DHEA

In het Verenigd Koninkrijk is DHEA (prasterone) een gecontroleerd middel van klasse C (Home Office, in het Engels), geen supplement. Een Cochrane-review uit 2024 van 28 onderzoeken vond dat het “waarschijnlijk weinig tot geen verschil maakt” voor een levend geboren baby bij ivf-patiënten met een lage eicelrespons (vertaald uit het Engels) (Naik, 2024, in het Engels). Alleen onder begeleiding van een vruchtbaarheidsspecialist, als het al nodig is.

Maca, dong quai, teunisbloemolie en de rest

• Maca: geen oestradiolonderzoek bij vrouwen in de vruchtbare leeftijd dat ik kon vinden; de hormoononderzoeken zijn klein en rond of na de overgang, en het vaak aangehaalde artikel over “hormoonbalans” is een rattenstudie (Meissner, 2006, in het Engels).
• Dong quai: in het belangrijkste onderzoek, bij 71 vrouwen in de overgang, gaf het “geen oestrogeenachtige reacties” (vertaald uit het Engels) (Hirata, 1997, in het Engels), en het kan wisselwerken met warfarine (Page, 1999, in het Engels).
• Teunisbloemolie, wilde yam, hop, pueraria mirifica: geen onderzoeken bij mensen die proberen zwanger te worden die ik kon vinden, en geen goede veiligheidsgegevens voor zwangerschap. Teunisbloemolie is alleen getest helemaal aan het eind van de zwangerschap, om de baarmoedermond rijp te maken voor de bevalling, en in één Singaporees onderzoek deden vrouwen die het vóór de zwangerschap gebruikten er langer over om zwanger te worden, al bewijst dat geen oorzaak (Ku, 2022, in het Engels).

Kunnen vitamines oestrogeen verhogen?

Er is geen goed bewijs dat een vitamine oestrogeen verhoogt. De meeste vitamines om oestrogeen te verhogen die je online ziet, gaan terug op één zin: “Vitamine B6 draagt bij tot de regulering van de hormonale activiteit”. Dat is een echte, toegelaten claim in de Europese Unie, maar elk voedingsmiddel dat een bron van B6 is mag hem dragen, dus hij zegt niets over oestrogeen of vruchtbaarheid (Verordening (EU) nr. 432/2012, lijst van toegelaten gezondheidsclaims). Het Voedingscentrum schrijft dat de Gezondheidsraad adviseert “niet om een supplement met vitamine B6 te gebruiken”, en dat je als je er toch een wilt, “niet meer dan 1,5 milligram per dag via een supplement” neemt; die 1,5 mg is de aanbevolen inname, geen bovengrens. De Europese voedselveiligheidsautoriteit EFSA stelde de aanvaardbare bovengrens voor volwassenen, ook tijdens zwangerschap en borstvoeding, op 12 milligram per dag uit alle bronnen samen, dus voeding plus supplementen (EFSA, 2023, in het Engels).

Vitamine D is de moeite waard om zichzelf, niet voor oestrogeen. In vijf onderzoeken bij ivf-patiënten met te weinig vitamine D gaven supplementen meer positieve zwangerschapstesten, maar niet significant meer klinische zwangerschappen (Zhou, 2022, in het Engels). Vitamine E verdikte het slijmvlies in één onderzoek zonder significante verandering in zwangerschap (Cicek, 2012, in het Engels).

Wat Nederlandse instanties adviseren als je zwanger wilt worden is simpel. Het Voedingscentrum: “Slik 400 microgram foliumzuur vanaf het moment dat je zwanger wilt worden. En ga hier de eerste 10 weken van je zwangerschap mee door.” En over vitamine D: “Vanaf het moment dat je zwanger wilt worden kun je ook al beginnen met het slikken van 10 microgram vitamine D per dag. Je kunt het je hele zwangerschap gebruiken.” Heb je een aandoening zoals diabetes of epilepsie, of gebruik je medicijnen, maak dan een afspraak met je huisarts voordat je probeert zwanger te worden. Thuisarts: “Gebruik je medicijnen? Vertel je arts en de apotheek dat je zwanger wilt worden.” Voor iedereen anders is dat de lijst.

Heb je een budget voor supplementen, dan gaat het daarheen: foliumzuur, vitamine D, en de rest aan eten dat je echt lekker vindt. Eén ding laat je liever weg dan dat je het toevoegt: de Britse NHS zegt “Neem geen levertraan of supplementen met vitamine A (soms retinol genoemd) als je zwanger bent” (vertaald uit het Engels) (NHS, in het Engels), dus controleer elke multivitamine daarop. Het Voedingscentrum zegt over een supplement speciaal voor zwangeren: “Hierin zit niet te veel vitamine A.” (Voedingscentrum).

Wat zit er eigenlijk in een “oestrogeen support”-supplement?

Veel oestrogeensupplementen zijn een mix van plantenextracten en vitamines, verkocht als voeding in plaats van als medicijn. In Europa zijn voedingssupplementen volgens Richtlijn 2002/46/EG “als aanvulling op de normale voeding bedoelde voedingsmiddelen” (EUR-Lex, Richtlijn 2002/46/EG): het zijn voedingsmiddelen, geen geneesmiddelen. De NVWA schrijft: “De meeste mensen hebben geen voedingssupplementen nodig.”

Sommige kruidenproducten hebben in plaats daarvan een registratie als traditioneel kruidengeneesmiddel (in het Verenigd Koninkrijk THR genoemd) op grond van Richtlijn 2004/24/EG. Daarvoor is minstens dertig jaar gebruik in de medische praktijk nodig, waarvan minstens vijftien jaar in de Gemeenschap, en zo'n middel is bedoeld voor “gebruik zonder toezicht van een arts” (EUR-Lex, Richtlijn 2004/24/EG). De geregistreerde producten die ik in het Verenigd Koninkrijk vond zijn voor premenstruele klachten (agnus castus) en overgangsklachten (zwarte cohosh), niet voor vruchtbaarheid, laag oestrogeen of “hormoonbalans”.

Een paar dingen vallen op als je de achterkant van deze potten leest:

• De B6-zin is de hormoonclaim die je het vaakst ziet. De andere toegelaten Europese claims over hormonen of vruchtbaarheid zijn even algemeen: pantotheenzuur “draagt bij tot een normale synthese en een normaal metabolisme van steroïdhormonen, vitamine D en sommige neurotransmitters”, jodium tot “een normale productie van schildklierhormonen en tot een normale werking van de schildklier” en zink tot “een normale vruchtbaarheid en voortplanting”, en elk voedingsmiddel dat een bron van die stof is mag ze dragen. Geen enkele claim in de lijst noemt oestrogeen, de eisprong of de menstruatiecyclus (Verordening (EU) nr. 432/2012).
• B6-doseringen tellen op. Sommige producten bevatten 10 mg of meer per dagdosis. Het Voedingscentrum meldt dat de Gezondheidsraad niet meer dan 1,5 mg per dag via een supplement adviseert (de aanbevolen inname, geen bovengrens) en dat EFSA de bovengrens uit alle bronnen samen op 12 mg per dag stelt, dus zo'n “hormoonproduct” zit alleen al ver boven dat advies, en met een multivitamine voor zwangeren erbij kun je ook boven de bovengrens van 12 mg komen (Voedingscentrum).
• “Balans” kan het tegenovergestelde betekenen van wat je wilt. Sommige oestrogeenbalansproducten bevatten broccoli-extract, calcium-D-glucaraat of DIM, die worden aangeprezen om oestrogeen te helpen afvoeren, niet om het te verhogen.
• Waarschuwingen voor zwangerschap zijn overal. De Britse NHS, in het Engels, zegt “Je moet geen kruidengeneesmiddelen gebruiken als: je zwanger bent of borstvoeding geeft” (vertaald uit het Engels). Een eicel kan tot ongeveer twee weken voordat een zwangerschapstest het ziet bevrucht zijn, dus “niet geschikt tijdens de zwangerschap” betekent in de praktijk “niet geschikt terwijl je probeert zwanger te worden”. Thuisarts zegt over zwanger willen worden: “Gebruik medicijnen alleen als je huisarts of specialist dit zegt.”

Een supplementetiket lezen in 30 seconden

Je hebt geen wetenschappelijke opleiding nodig in het schap. Draai de pot om en zoek naar vijf dingen, in deze volgorde:

1. De woorden “voedingssupplement”. Zie je ze, dan wordt het product verkocht als voedingsmiddel, niet als geneesmiddel (EUR-Lex, Richtlijn 2002/46/EG).
2. Een vermelding als traditioneel kruidengeneesmiddel. In de reclame voor zo'n geregistreerd middel moet staan: “traditioneel kruidengeneesmiddel voor gebruik bij een of meer met name genoemde indicaties, uitsluitend op basis van langdurig gebruik” (EUR-Lex, Richtlijn 2004/24/EG). Het gaat om een genoemde lichte aandoening. Traditioneel gebruik is niet hetzelfde als een onderzoek.
3. De hormoonzin. Is de enige de B6-zin, dan zegt die je niets over oestrogeen.
4. De hoeveelheid B6. Tel hem op bij wat je verder slikt en vergelijk het totaal met de bovengrens van 12 mg per dag uit alle bronnen samen (EFSA) en met de aanbevolen inname volgens de Gezondheidsraad van niet meer dan 1,5 mg via een supplement.
5. De zwangerschapszin. Staat er dat je het niet moet gebruiken tijdens de zwangerschap, dan is het niet gemaakt voor de twee weken wachten.

Probeer het nu op een pot. De onze is verzonnen, maar de ingrediënten zijn typisch voor wat in de schappen staat. Tik op elk ingrediënt op ons verzonnen etiket om te zien wat het is en hoe het bewijs ervoor staat.

Wat je hieruit meeneemt: op de voorkant van een pot staan de beloftes, en op de achterkant de verplichte tekst en de waarschuwingen. Op ons verzonnen etiket is de B6-zin de enige toegelaten claim, en de 10 mg B6 zit al ver boven de 1,5 mg die de Gezondheidsraad hoogstens adviseert via een supplement, en dicht tegen de EFSA-bovengrens van 12 mg per dag uit alle bronnen samen aan, voordat je iets anders hebt genomen.

Een supplement dat “niet geschikt is tijdens de zwangerschap” is ook niet geschikt terwijl je probeert zwanger te worden.

Waarom blokkeren vruchtbaarheidspillen oestrogeen?

Omdat het doel niet meer oestrogeen is, maar een sterker signaal uit de hersenen. De twee tabletten die het vaakst worden gebruikt om een eisprong op te wekken laten de hersenen allebei denken dat oestrogeen laag is, waardoor ze meer FSH vrijgeven, en dat laat een follikel groeien.

Clomifeen (Clomid) blokkeert de boodschap van oestrogeen in de hersenen. De Britse productinformatie zegt dat het werkt “door te binden aan oestrogeenreceptoren in de hypothalamus” (vertaald uit het Engels), waardoor de hypofyse meer produceert van de hormonen die follikels laten groeien (Clomifeen SmPC, in het Engels). Het is toegelaten bij aangetoonde ovulatieproblemen, voor hooguit ongeveer zes cycli, en een genoemde bijwerking is een dunner baarmoederslijmvlies.

Letrozol verlaagt oestrogeen met opzet. De Britse productinformatie zegt: “Bij vrouwen vóór de overgang leidt de remming van de oestrogeensynthese tot een terugkoppelende stijging van het gonadotropine (LH, FSH). Verhoogd FSH stimuleert op zijn beurt de groei van follikels en kan een eisprong opwekken” (vertaald uit het Engels) (Femara SmPC, in het Engels). In het Verenigd Koninkrijk is het alleen toegelaten voor borstkanker, dus gebruik voor een eisprong is off-label.

Het diagram hieronder is de uitleg van de tabletten als plaatje. Wissel tussen de drie tabbladen om te zien hoe clomifeen en letrozol het gesprek tussen je hersenen en je eierstokken veranderen.

Wat je hieruit meeneemt: in alle drie de tabbladen leest het brein oestrogeen af en antwoordt met FSH. Beide tabletten werken door die aflezing laag te laten lijken, de een door de boodschap te blokkeren en de ander door een paar dagen minder van het hormoon te maken. Nergens in de lus zorgt extra oestrogeen ervoor dat een follikel groeit, en daarom zou een “booster” nooit het werk doen dat deze medicijnen doen.

En nu de wending. In een onderzoek bij 750 vrouwen met PCOS won de pil die oestrogeen verlaagt: 27,5% kreeg een levend geboren baby met letrozol tegenover 19,1% met clomifeen (Legro, 2014, in het Engels). Een Cochrane-review van 41 onderzoeken bevestigde dat: van de 11 die levend geboren baby's maten na seks op een gepland moment kwam letrozol als beste uit de bus (odds ratio 1,72) (Franik, 2022, in het Engels). De internationale PCOS-richtlijn van 2023 zegt nu: “Letrozol moet het eerstekeuzemiddel zijn voor ovulatie-inductie bij vrouwen met PCOS die geen eisprong hebben en niet zwanger worden, zonder andere vruchtbaarheidsfactoren” (vertaald uit het Engels) (aanbeveling 5.3.1, Teede, 2023, in het Engels).

Bij vrouwen met PCOS gaf de vruchtbaarheidspil die oestrogeen verlaagt meer levend geboren baby's dan de pil die het blokkeert: 27,5% tegenover 19,1%.

De adviezen van NICE over PCOS zijn in beweging. NG257 heeft het deel over ovulatie-inductie bij PCOS geschrapt “omdat NICE een richtlijn over polycysteus ovarium syndroom ontwikkelt” (vertaald uit het Engels) (NICE NG257, 1.31, in het Engels), en de nieuwe PMOS-richtlijn wordt verwacht op 27 januari 2027.

Een praktisch punt: de productinformatie van letrozol zegt dat oestrogeenbevattende therapieën er “vermeden moeten worden” naast (vertaald uit het Engels). Ik vond geen onderzoek of plantaardige oestrogeensupplementen bij vruchtbaarheidsbehandeling op dezelfde manier interfereren, alleen laboratorium- en borstkankeronderzoek, dus het risico is theoretisch, maar vertel je kliniek in elk geval over elk supplement.

Wanneer schrijven klinieken oestrogeen voor?

Klinieken schrijven wel echt oestrogeen voor, in gemeten doses en met echo's, als je eigen eierstokken het werk niet doen:

• Terugplaatsing van een ingevroren embryo. In een “gemedicaliseerde” cyclus wordt het slijmvlies opgebouwd met oestrogeen en daarna progesteron. Voor mensen met een regelmatige cyclus zegt NICE dat de kans op een levend geboren baby “vergelijkbaar is voor embryo's die in natuurlijke cycli en in hormonaal ondersteunde cycli worden teruggeplaatst” (vertaald uit het Engels) (NICE NG257, 1.49.12, in het Engels).
• Eiceldonatiecycli. Het slijmvlies van de ontvanger wordt voorbereid met oestrogeen en daarna progesteron (Glujovsky, 2020, in het Engels).
• POI en vroege overgang. Hormoontherapie vervangt ontbrekend oestrogeen voor botten en hart (Panay, 2024, in het Engels).

Zelfs bij ivf is meer niet automatisch beter: in een Cochrane-review “lijkt het toevoegen van oestrogeen aan progesteronondersteuning na de eicelpunctie de uitkomsten niet te verbeteren” (16 onderzoeken vergeleken de twee) (vertaald uit het Engels) (van der Linden, 2015, in het Engels).

Moet je een oestrogeensupplement proberen?

Voor de meeste mensen die proberen zwanger te worden: nee. Is je cyclus regelmatig, dan is je oestrogeen waarschijnlijk prima en kost een supplement alleen geld en heeft het vaak een waarschuwing voor zwangerschap. Is je cyclus onregelmatig of blijft hij weg, dan kan een supplement het vinden van de echte oorzaak uitstellen. En heb je al vruchtbaarheidsbehandeling, vertel je kliniek dan over alles wat je slikt, want sommige van deze medicijnen verlagen oestrogeen met opzet.

Wil je dat antwoord afgestemd op je leeftijd, je cyclus en hoe lang je al probeert, gebruik dan de checker. Beantwoord hieronder vijf snelle vragen om te zien wat voor jou nu logisch is. Het is een wegwijzer, geen diagnose, en het vervangt je huisarts niet.

Wat je uit je uitslag meeneemt: er zijn vier mogelijke antwoorden, en drie daarvan sturen je naar je huisarts in plaats van naar een product. “Ga eerst naar je huisarts” wint altijd van al het andere, dus als dat je uitslag is, praat jezelf er niet uit omdat de rest van je antwoorden goed leek. En krijg je de rustige uitslag, regelmatige cyclus en geen waarschuwingssignalen, dan zijn de instructies lekker saai: eet normaal, slik foliumzuur en vitamine D, en houd je geld.

Wanneer ga je naar de huisarts met laag oestrogeen?

Ga naar je huisarts in plaats van naar het supplementenschap als een van deze dingen voor jou geldt. Dit zijn de Nederlandse adviezen:

• Je probeert al 1 jaar zwanger te worden zonder resultaat. Thuisarts: “Ga naar je huisarts als je na een jaar nog niet zwanger bent.” (Thuisarts).
• Je bent ouder dan 35. Ga al na 6 maanden onbeschermd vrijen naar de huisarts. Freya: “Wanneer je ouder bent dan 35 jaar, dan is het advies om na 6 maanden onbeschermd vrijen de huisarts te bezoeken.” (Freya).
• Je bent 38 jaar of ouder en het is na minstens 1 jaar niet gelukt. Je wordt dan meestal doorverwezen naar het ziekenhuis (Thuisarts).
• Je doet zelfinseminatie. Bespreek het na 12 maanden zelfinseminatie zonder zwangerschap met je huisarts. LUMC: “Mocht er na 12 maanden zelfinseminatie geen zwangerschap zijn ontstaan, is er aanleiding om onderzoek naar jullie vruchtbaarheid te doen.” (LUMC).
• Je weet al dat er een oorzaak is, of je twijfelt. Maak meteen een afspraak als je cyclus zeer onregelmatig is, als je niet weet of je een eisprong hebt of wanneer, of als vrijen niet lukt (Thuisarts).

Daarnaast zegt Thuisarts: “Maak een afspraak bij je huisarts als je al een paar maanden niet ongesteld wordt.” (Thuisarts), en over een menstruatie die onregelmatig blijft: “Maak een afspraak bij uw huisarts als u langere tijd niet regelmatig ongesteld bent.” (Thuisarts). Bloed verliezen tussen je menstruaties? “Maak een afspraak bij uw huisarts als u wel eens bloed verliest als u niet ongesteld bent.” (Thuisarts). Denk je dat je te vroeg in de overgang bent, voor je 40e (Thuisarts: “1 op de 100 vrouwen komt te vroeg in de overgang, voor ze 40 jaar zijn.”), bespreek het dan met je huisarts (Thuisarts). Gebruik je medicijnen of kruidenmiddelen en wil je zwanger worden, vertel het dan je huisarts en apotheek (Thuisarts). De Britse NHS, in het Engels, noemt daarnaast een menstruatie die langer dan 7 dagen duurt; Thuisarts schrijft dat de meeste vrouwen 2 tot 8 dagen achter elkaar ongesteld zijn.

De Britse richtlijn NICE (NG257, in het Engels) noemt eigen momenten voor vruchtbaarheidsonderzoek: na 12 maanden proberen met seks, na 6 cycli inseminatie, of meteen als je 36 of ouder bent of er een bekende reden voor vruchtbaarheidsproblemen is. Dat kan eerder zijn dan de Nederlandse adviezen hierboven, en het is een Britse richtlijn. Doe je zelfinseminatie, dan behandelt onze gids over zelfinseminatie de timing en wanneer je hulp haalt.

Wat gebeurt er bij de afspraak

Verwacht vragen vóór bloedonderzoek: hoe lang je cyclus is, wat er is veranderd en wanneer, hoe lang je al probeert en wat je gebruikt. Een arts kan alleen werken met de informatie die jij geeft. Neem dus je cyclusdata van de afgelopen maanden mee, een lijst van elk medicijn, supplement en kruidenmiddel, en, als het van toepassing is, een eerlijke notitie over sporten en eten. Thuisarts: “Schrijf op wanneer u ongesteld bent. Dit kan de huisarts helpen.” (Thuisarts). NICE vraagt artsen voorgeschreven, vrij verkrijgbare en recreatieve middelen na te gaan als onderdeel van vruchtbaarheidsadvies (NICE NG257, 1.13.1, in het Engels).

De standaardcontrole in Groot-Brittannië is een progesteronbloedtest in de tweede helft van je cyclus, ongeveer 7 dagen voordat je volgende menstruatie wordt verwacht (dag 21 van een cyclus van 28 dagen, later bij een langere cyclus), om te bevestigen dat je een eisprong had (NICE NG257, 1.18.7 en 1.18.8, in het Engels). Welke onderzoeken je huisarts in Nederland doet, bespreekt je huisarts met je. FSH en LH worden volgens NICE gemeten bij een onregelmatige cyclus, prolactine bij een ovulatieprobleem of melkachtige afscheiding uit de tepels, en schildklieronderzoek bij schildklierklachten. Oestradiol is geen routinetest van NICE voor vruchtbaarheid; veel klinieken prikken vroeg in de cyclus, op dag 2 tot 5, dus laat je huisarts of kliniek zeggen welke dag.

Verwacht ook niet dat iemand om je temperatuurcurves vraagt. NICE zegt dat artsen ze niet moeten gebruiken om een eisprong te bevestigen “omdat ze een eisprong niet betrouwbaar voorspellen” (vertaald uit het Engels) (NICE NG257, 1.18.9, in het Engels).

Hier zijn tien vragen om mee te nemen, zo geschreven dat je ze rechtstreeks van je telefoon kunt voorlezen. Kopieer de vragen hieronder vóór je afspraak naar de notities op je telefoon, en neem je cyclusdata mee.

Mag je er maar drie stellen, kies dan de eerste, de derde en de zesde. Samen dekken ze of je een eisprong hebt, of een oestradiolgetal is afgelezen aan de goede dag en de goede referentiewaarden, en of iets wat je al gebruikt een probleem is. De rest kan wachten tot een vervolgafspraak.

Wanneer een bloeduitslag je op het verkeerde been zet

Een volkomen juist getal kan je toch de verkeerde kant op sturen. Let op drie dingen:

• De verkeerde dag. Oestradiol dat op je menstruatiedagen is gemeten hoort laag te zijn. Progesteron zegt alleen iets over een eisprong als het op je cyclus is getimed: voor een cyclus van 35 dagen is het voorbeeld van NICE dag 28, “daarna wekelijks herhaald tot de volgende menstruatiecyclus begint” (vertaald uit het Engels) (NICE NG257, 1.18.8, in het Engels). Vertel dus aan wie het bloed afneemt hoe lang je cyclus meestal is.
• Het verkeerde bereik of de verkeerde eenheid. Referentiewaarden verschillen per lab, en Amerikaanse websites noemen pg/mL, terwijl een uitslag ook in pmol/L kan staan. Vermenigvuldig pg/mL met 3,671 voordat je iets wat je online leest vergelijkt met je eigen uitslag.
• De verkeerde test voor de vraag. Is de zorg een vroege overgang, dan berust de diagnose op minstens 4 maanden onregelmatige of uitblijvende menstruaties plus een verhoogd FSH (boven 25 IE/l), en die FSH-test “hoeft niet op een specifieke dag van de menstruatiecyclus te worden gedaan” (vertaald uit het Engels) (Panay, 2024, in het Engels). Eén oestradiolgetal geeft geen uitsluitsel.

Hoe een partner kan helpen

Heb je een partner, dan is er echt werk voor die persoon, en niets daarvan bestaat uit jou advertenties doorsturen.

• Houd de data bij. Een duidelijk overzicht van je menstruatiedata is het eerste wat je naar een afspraak meeneemt, en het is een makkelijke taak om te delen.
• Ga mee naar de afspraak. Als NICE onderzoek aanbeveelt na een jaar proberen, zegt het dat dit aan “beide partners” moet worden aangeboden (vertaald uit het Engels) (NICE NG257, 1.16.5, in het Engels). Thuisarts: “Kom samen met je partner naar de huisarts.” (Thuisarts).
• Check ook de medicijnen van je partner. Thuisarts: “Sommige medicijnen kunnen schade geven aan zaadcellen. Daarom moeten ook mannen met sommige medicijnen stoppen als ze een kind willen.” (Thuisarts).

Oestrogeenmythes, kort en bondig

Zeven beweringen die rondgaan op forums en sociale media, elk met het korte antwoord. Ze komen allemaal met hun bronnen aan bod in de delen hierboven.

Hebben die zeven iets gemeen, dan is het dat ze oestrogeen allemaal zien als een hoeveelheid om omhoog te duwen. Alles in dit artikel zegt dat het een signaal is dat je goed moet krijgen: een cyclus van 21 tot 35 dagen is het teken dat het werkt, de echte oplossingen gelden de oorzaken, en geen potje verandert dat. Hier is het geheel op één pagina, voor je telefoon of je koelkast.

En is een hele pagina meer dan iemand wil lezen, dan zijn de kaarten hieronder elk één getal. Drie dingen die de moeite waard zijn om naar je partner te sturen, of naar iedereen die je steeds supplementenadvertenties doorstuurt:

Waarom deze drie? Elk ontkracht een andere aanname: dat plantaardige oestrogenen oestrogeen verhogen, dat meer oestrogeen meer vruchtbaarheid betekent, en dat lijstjes met “oestrogeenvoeding” te vertrouwen zijn.

Oestrogeen en vruchtbaarheid: veelgestelde vragen

Helpen oestrogeenpillen om zwanger te worden?

Niet als je ze zelf koopt. Vrij verkrijgbare “oestrogeen”-producten zijn plantenextracten en vitamines, en geen enkele heeft goed bewijs dat het oestradiol verhoogt vóór de overgang of de kans op zwangerschap vergroot. Echt oestrogeen is een medicijn dat klinieken voor specifieke doelen gebruiken, zoals het opbouwen van het slijmvlies voor een terugplaatsing van een ingevroren embryo of het vervangen van hormonen bij een vroege overgang. De tabletten die het vaakst worden gebruikt om een eisprong op te wekken, clomifeen en letrozol, blokkeren of verlagen oestrogeen juist.

Welke voeding bevat oestrogeen?

Geen enkel voedingsmiddel bevat menselijk oestrogeen, maar sojaproducten zijn de rijkste bron van plantaardige oestrogenen, de isoflavonen. Per gangbare portie heeft tempeh ongeveer 61 mg, hebben geroosterde sojanoten ongeveer 45 mg, stevige tofu ongeveer 30 mg en een glas sojadrink ongeveer 21 mg. Gemalen lijnzaad staat bovenaan voor lignanen met ongeveer 21 mg per eetlepel gemalen zaad. Kikkererwten en hummus bevatten bijna niets, en deze voeding eten verandert het oestradiol in het bloed van vrouwen vóór de overgang niet noemenswaardig.

Kunnen vitamines oestrogeen verhogen?

Er is geen goed bewijs dat een vitamine oestrogeen verhoogt. Vitamine B6 heeft een toegelaten Europese claim dat het “bijdraagt tot de regulering van de hormonale activiteit”, maar dat is een algemene bewering, geen bewijs over oestrogeen of vruchtbaarheid. Het Voedingscentrum meldt dat de Gezondheidsraad geen B6-supplement adviseert en anders niet meer dan 1,5 mg per dag via een supplement, en dat de EFSA de bovengrens voor volwassenen op 12 mg per dag uit alle bronnen samen (voeding plus supplementen) stelt. Het advies van het Voedingscentrum voor iedereen die zwanger wil worden is 400 microgram foliumzuur per dag, vanaf het moment dat je zwanger wilt worden tot 10 weken zwangerschap, en 10 microgram vitamine D per dag.

Zijn oestrogeensupplementen veilig in Nederland?

Sommige zijn geen goed idee als je probeert zwanger te worden. Zwarte cohosh heeft een leverwaarschuwing van de Britse MHRA, in het Engels, producten met rode klaver kunnen een waarschuwing dragen tegen gebruik tijdens een geplande zwangerschap, en vitex moet worden vermeden in de zwangerschap. Omdat een eicel tot ongeveer twee weken voordat een zwangerschapstest het ziet bevrucht kan zijn, geldt een product met een waarschuwing voor zwangerschap in de praktijk voor de hele cyclus. De NVWA waarschuwt ook voor wisselwerking tussen kruidensupplementen en medicijnen. Overleg alles wat je gebruikt met je huisarts, apotheker of vruchtbaarheidskliniek.

Hoe kan ik mijn oestrogeen snel verhogen?

Er is geen veilige snelle oplossing die je kunt kopen. Wordt laag oestrogeen veroorzaakt door te weinig eten of zwaar trainen, dan zegt NICE, in het Engels, dat een gezond gewicht bereiken en minder sporten je kans op een regelmatige eisprong kan verbeteren, maar dat kost tijd. Voorgeschreven oestrogeen verhoogt wel het oestrogeen, en juist daarom gebruiken artsen het alleen om specifieke redenen, in gemeten doses, met controle.

Kun je oestrogeen zonder recept kopen?

Niet voor vruchtbaarheid. Wat als “oestrogeen support” wordt verkocht zijn voedingssupplementen, of traditionele kruidengeneesmiddelen die zijn geregistreerd voor lichte klachten. Of een bepaald oestrogeenmedicijn bij jou zonder recept verkrijgbaar is, kan je apotheker of huisarts je vertellen; voor wie zwanger wil worden is zelf kopen sowieso niet bedoeld. DHEA, dat online soms als vruchtbaarheidsbooster wordt verkocht, is in het Verenigd Koninkrijk een gecontroleerd middel van klasse C (Home Office, in het Engels); vraag in Nederland je arts of apotheker wat voor jou geldt.

Wat is oestradiol?

Oestradiol (estradiol, of E2) is het belangrijkste oestrogeen dat je eierstokken maken in je vruchtbare jaren, en het is het oestrogeen dat in een bloedtest wordt gemeten. Het bouwt het baarmoederslijmvlies op in de eerste helft van de cyclus en zet de LH-piek in gang die tot de eisprong leidt. Een uitslag kan in pmol/L of in pg/mL staan; om pg/mL om te rekenen naar pmol/L vermenigvuldig je met 3,671.

Moet ik agnus castus (vitex) nemen terwijl ik probeer zwanger te worden?

Het is geen oestrogeenverhoger. Vitex werkt vooral op prolactine, de Britse geregistreerde producten die ik heb bekeken zijn toegelaten voor premenstruele klachten, en het beste vruchtbaarheidsonderzoek haalde geen significantie. Een review van bijwerkingen, in het Engels, concludeerde dat het vermeden moet worden in de zwangerschap, dus overweeg je het, praat dan eerst met je huisarts, zeker als je cyclus al regelmatig is.

Betekent een dun baarmoederslijmvlies dat ik meer oestrogeen nodig heb?

Niet per se, en het is een vraag voor je kliniek, niet voor een supplement. NICE, in het Engels, zegt dat het terugplaatsen van een embryo in een slijmvlies van minder dan 5 mm waarschijnlijk niet tot zwangerschap leidt, terwijl een onderzoek van meer dan 40.000 terugplaatsingen liet zien dat het aantal levend geboren baby's daalde onder 8 mm bij verse en onder 7 mm bij bevroren terugplaatsingen, maar “er zijn redelijke uitkomsten behaald, zelfs bij lagere metingen van de endometriumdikte” (vertaald uit het Engels) (Liu, 2018, in het Engels). Vitamine E verdikte het slijmvlies in één onderzoek zonder de zwangerschapskansen significant te veranderen, en bij ivf verbeterde het toevoegen van oestrogeen aan luteale ondersteuning de uitkomsten niet.

Ik gebruik donorzaad thuis. Verandert dit iets?

Niet voor het oestrogeendeel. Je cyclus, je oestrogeen en wat het verhoogt werken hetzelfde, hoe het zaad ook binnenkomt. Wat wel verschilt is wanneer je hulp vraagt: in Nederland noemt het LUMC onderzoek na 12 maanden zelfinseminatie zonder zwangerschap, en de Britse richtlijn NICE, in het Engels, zegt vruchtbaarheidsonderzoek aan te bieden na 6 cycli inseminatie zonder zwangerschap, of meteen als je 36 of ouder bent of er een bekende reden voor vruchtbaarheidsproblemen is.

Lees verder: handige gidsen over zwanger worden

Wil je verder over hormonen, cycli en timing? Deze gidsen pakken op waar deze stopt:

• Oestrogeen tekort: wat de symptomen echt betekenen als je zwanger wilt worden
• Sport en vruchtbaarheid: kan overtraining je cyclus beïnvloeden?
• Voeding en vitamines als je zwanger wilt worden: de gids
• Positieve ovulatietest: wat betekent het en wat doe je nu?
• Luteale fase: wat is normaal na je eisprong?

Bronnen

Laatst beoordeeld: 11 november 2026