Alcohol zwanger worden: beïnvloedt alcohol je vruchtbaarheid?

Het korte antwoord: ja, voor jullie allebei

Ja, alcohol beïnvloedt de vruchtbaarheid, en wel van jullie allebei. Een meta-analyse uit 2017 in Scientific Reports (in het Engels) bundelde 19 studies onder 98.657 vrouwen en vond dat vrouwen die dronken 13% minder kans hadden om per cyclus zwanger te worden dan vrouwen die niet dronken.

Bij mannen kan alcohol volgens het Trimbos-instituut leiden tot minder vruchtbaar sperma, minder zaadcellen per zaadlozing en meer afwijkende zaadcellen. Het Voedingscentrum en het Trimbos-instituut adviseren daarom allebei geen alcohol als je zwanger wilt worden.

Het effect wordt groter met de hoeveelheid. De meeste studies zijn observationeel, dus ze laten een verband zien en geen bewijs van oorzaak.

Het bewijs in één oogopslag

Drinken hangt samen met een lagere kans op zwanger worden bij vrouwen en slechter sperma bij mannen, en het effect wordt groter naarmate er meer wordt gedronken.

Bronnen: Fan 2017; Mikkelsen 2016; Jensen 2014; Ricci 2017; Misell 2006; Rao 2022; Lyngsø 2019; Amphia; Bravis. De studies zijn Engelstalig; Amphia en Bravis zijn Nederlandse ziekenhuisfolders. Een standaardglas bevat in Nederland ongeveer 10 g alcohol (Alcohol Info); een Deense eenheid is ongeveer 12 g. De omrekening naar standaardglazen is bij benadering.

Waarom kan alcohol de vruchtbaarheid beïnvloeden? (Hormonen zijn één theorie)

Hoe het precies werkt is niet vastgesteld, maar volgens één theorie verstoort alcohol de voortplantingshormonen van allebei. Bij haar kan alcohol de hormonen achter de eisprong verschuiven. Bij hem koppelde de Deense studie onder 1.221 jonge mannen alcohol aan veranderingen in testosteron en SHBG (sex hormone binding globulin, het eiwit dat geslachtshormonen bindt).

Beïnvloedt alcohol je eisprong en jouw vruchtbaarheid? (Wat die 13% betekent)

Ja, gemiddeld: vrouwen die drinken hebben ongeveer 13% minder kans om in een bepaalde cyclus zwanger te worden dan vrouwen die niet drinken. Hoe meer ze drinkt, hoe groter de daling. In de meta-analyse van Fan hing tot 12,5 g alcohol per dag (iets meer dan 1 standaardglas) samen met 11% minder kans per cyclus. Daarboven was het 23% minder.

👉 Dat is een relatieve daling, geen 23 procentpunten. Maar het geldt elke maand dat je het probeert.

Een BMJ-studie onder 6.120 Deense vrouwen (in het Engels) die op natuurlijke wijze zwanger probeerden, vond bij minder dan 14 porties per week (een flesje bier van 330 ml of een glas wijn van 120 ml) geen duidelijk effect. Dat is geen vrijbrief: in Nederland is het advies geen alcohol vanaf het moment dat je zwanger wilt worden. Het Voedingscentrum zegt: "Drink dus helemaal geen alcohol vanaf het moment dat je zwanger wilt worden." Het Trimbos-instituut schrijft: "In Nederland adviseren we mensen die zwanger willen worden om geen bier, wijn of sterke drank te drinken."

Beïnvloedt alcohol zaadcellen? (Aantal, kwaliteit en herstel)

Ja: veel en regelmatig drinken hangt samen met een lagere zaadconcentratie, een lager totaal aantal en minder normaal gevormde zaadcellen. De duidelijkste gegevens komen uit een BMJ Open-studie uit 2014 onder 1.221 Deense mannen (in het Engels) van 18 tot 28 jaar.

Slechter sperma zag je vanaf meer dan 5 Deense eenheden per week. Een Deense eenheid is ongeveer 12 g, dus dat is meer dan ongeveer 60 g alcohol per week, zo'n 6 standaardglazen.

Boven 40 Deense eenheden per week (ongeveer 480 g) was de zaadconcentratie 33% lager dan bij mannen die 1 tot 5 eenheden dronken. Het was een momentopname, dus het laat een verband zien en geen oorzaak.

Wat klopt er dan? De bronnen verschillen in toon. Amphia schrijft dat het nog onduidelijk is of sociaal alcoholgebruik de zaadkwaliteit schaadt, en dat overmatig gebruik dat wel doet. Een meta-analyse uit 2017 van 15 studies onder 16.395 mannen (in het Engels) vond slechter sperma vooral bij dagelijkse drinkers, niet bij mensen die af en toe drinken. Jensen is één grote observationele studie die slechter sperma zag vanaf ongeveer 60 g per week. Ze zijn het niet helemaal eens. In Nederland is het advies daarom simpel: geen alcohol, voor allebei.

Het bewijs over herstel is beperkt: één Frans casusverslag (in het Engels) zag het sperma van een zware drinker binnen drie maanden na het stoppen weer normaal worden.

Beïnvloedt alcohol IVF en vruchtbaarheidsbehandeling? (Het bewijs is wisselend)

Mogelijk, bij ongeveer 84 g per week (ruim 8 standaardglazen) of meer, maar studies spreken elkaar tegen bij lagere hoeveelheden. Een meta-analyse uit 2022 (in het Engels) van studies naar cafeïne en alcohol bij IVF en ICSI (26.922 vrouwen en/of partners) koppelde 84 g per week aan 7% minder kans op zwangerschap bij vrouwen.

Een Amerikaanse studie onder 2.545 stellen (in het Engels) met IVF vond dat vrouwen die 4 of meer Amerikaanse drankjes per week dronken, 16% minder kans op een levendgeboorte hadden dan vrouwen die minder dan 4 dronken.

Maar een Deense kliniekstudie onder 1.708 vrouwen (in het Engels) (en hun partners) in vruchtbaarheidsbehandeling vond bij lage tot matige hoeveelheden geen verband.

Hoe lang voordat je gaat proberen moet je stoppen met drinken? (De driemaandenregel)

Voor haar: stop vanaf het moment dat je zwanger wilt worden. Voor hem: reken op ongeveer drie maanden, omdat nieuwe zaadcellen er ongeveer twee tot drie maanden over doen om klaar te zijn. Het Voedingscentrum zegt het ronduit: "Drink dus helemaal geen alcohol vanaf het moment dat je zwanger wilt worden." Het raadt allebei aan te stoppen met drinken als je zwanger probeert te worden.

Dat de aanmaak van zaadcellen tijd kost, zeggen ook Nederlandse ziekenhuizen: Bravis noemt twee tot drie maanden, en Amphia zegt dat een verandering van leefstijl pas na ruim 3 tot 4 maanden effect heeft op de spermakwaliteit. In een studie onder 11 mannen met een normaal zaadaantal (in het Engels) waren nieuw gemaakte zaadcellen gemiddeld na 64 dagen in het sperma te vinden. Drie maanden is een verstandige marge, geen gemeten getal; Amphia rekent zelfs op ruim 3 tot 4 maanden voordat je verbetering in de spermakwaliteit kunt verwachten.

Voor wat het waard is: wij zijn allebei drie maanden gestopt met drinken voordat we gingen proberen. Niet maar één van ons. Allebei.

Hoeveel is een standaardglas? (Minder dan je denkt)

Een standaardglas is de hoeveelheid drank waar je ongeveer 10 g pure alcohol mee binnenkrijgt, volgens Alcohol Info. Bij elke soort drank is dat een andere hoeveelheid:

• Bier: 250 ml, 5% alcohol
• Wijn: 100 ml, 12,5% alcohol
• Sterke drank: 35 ml, 35% alcohol

Let op: je schenkt vaak meer in. Veel wijnglazen zijn zo groot dat 100 ml weinig lijkt, en in een bierflesje zit vaak 330 ml. De studies in dit artikel gebruiken hun eigen maten (grammen, Deense eenheden of porties), dus reken die niet zomaar om naar wat jij inschenkt.

Voor jullie allebei is het advies in Nederland hetzelfde: geen alcohol als je zwanger wilt worden (Voedingscentrum, Trimbos-instituut). Een veilig aantal glazen noemen die bronnen niet.

"Ik dronk voordat ik wist dat ik zwanger was": wat nu?

Stop vanaf het moment dat je het weet, vertel het je verloskundige en probeer niet in paniek te raken. Alcohol Info van het Trimbos-instituut schrijft dat gedronken hebben "niet meteen" betekent dat je kindje blijvende schade oploopt: "De meeste kinderen van vrouwen die (per ongeluk) hebben gedronken worden gelukkig alsnog gezond geboren." Of er schade is, hangt onder meer af van hoe vaak en hoeveel je dronk. Een veilige hoeveelheid is er niet: het Voedingscentrum wijst erop dat alcohol het ongeboren kind al kan bereiken voordat je weet dat je zwanger bent, en dat het risico groter wordt naarmate je meer drinkt. Thuisarts zegt: "Drink je toch alcohol? Vertel dit dan aan je verloskundige." Volgens Amerikaans onderzoek dat het Trimbos-instituut aanhaalt, weten vrouwen gemiddeld pas 5,5 week na de bevruchting dat ze zwanger zijn. Wat je daarvoor dronk kun je niet meer veranderen, wat je nu doet wel.

Een meta-analyse uit 2019 (in het Engels) van 24 studies onder 231.808 zwangere vrouwen vond een iets hoger risico op een miskraam bij drinken tijdens de zwangerschap (odds ratio 1,19). Die studie ging niet over drinken vóór de zwangerschap. Een miskraam is volgens Thuisarts niemands schuld.

Heb je gedronken in de twee weken wachten en maak je je zorgen? Bespreek het dan met je verloskundige of huisarts.

In deze korte video van het Trimbos-instituut (2022) hoor je in ruim drie minuten zeven dingen over alcohol en zwangerschap. De video gaat vooral over de zwangerschap zelf, niet over vruchtbaarheid.

Veelgestelde vragen over alcohol en vruchtbaarheid

Mag een man alcohol drinken als jullie zwanger willen worden?

In Nederland is het advies geen alcohol, voor allebei. Het Voedingscentrum zegt dat het beste is dat jullie allebei stoppen met drinken. Een Deense studie onder 1.221 jonge mannen koppelde meer dan ongeveer 60 g alcohol per week aan slechtere zaadkwaliteit. Bij een klein beetje alcohol zijn de studies het niet eens, dus helemaal stoppen is de simpelste stap.

Hoe lang van tevoren moet je stoppen met drinken als je zwanger wilt worden?

Het Voedingscentrum zegt: drink helemaal geen alcohol vanaf het moment dat je zwanger wilt worden. Voor hem duurt het ongeveer twee tot drie maanden voordat nieuwe zaadcellen klaar zijn, zeggen Nederlandse ziekenhuizen. In een studie onder 11 mannen was dat gemiddeld 64 dagen. Drie maanden is een verstandige marge; Amphia noemt ruim 3 tot 4 maanden.

Wat gebeurt er als je alcohol drinkt tijdens de twee weken wachten?

Het kan de kans in die cyclus verkleinen. Een oudere studie onder 413 vrouwen (in het Engels) (1990 tot 1994) koppelde 3 tot 6 drankjes per week na de eisprong aan een lagere kans op zwanger worden. Merk je daarna dat je zwanger bent, stop dan meteen en vertel het je verloskundige. Volgens Alcohol Info betekent drinken tussen je eisprong en de dag dat je ongesteld had moeten worden niet meteen dat je kindje blijvende schade oploopt.

Kun je nog zwanger worden als je alcohol drinkt?

Ja. Bij de meeste mensen hangt drinken samen met een lagere kans per cyclus, niet met niet zwanger kunnen worden. Heel veel drinken kan de aanmaak van zaadcellen wel stilzetten. In een Deense studie onder 6.120 vrouwen werd 69% zwanger binnen maximaal 12 cycli follow-up.

Neemt je zaadaantal toe als je stopt met alcohol?

Dat kan, vooral na veel drinken, maar direct bewijs is beperkt. Deense mannen die ongeveer 480 g alcohol per week of meer dronken, hadden 33% lagere zaadconcentratie dan mannen die 1 tot 5 Deense eenheden dronken. Een Frans casusverslag zag het sperma van een zware drinker binnen drie maanden na het stoppen herstellen.

Het ging niet om wilskracht, maar om het samen doen.

Alcohol beïnvloedt de vruchtbaarheid van allebei, dus minderen of stoppen werkt het best als je het samen beslist.

Thuisarts zegt: ga naar je huisarts als je na een jaar nog niet zwanger bent. Ben je ouder dan 35, dan adviseert Freya al na 6 maanden onbeschermd vrijen naar de huisarts te gaan. Eerder kan als vrijen niet goed lukt of als je niet weet of je een eisprong hebt, of wanneer. Wil je stoppen met alcohol en lukt het niet alleen? Bespreek het met je huisarts (Thuisarts). Drink je elke dag veel? Stop dan niet ineens: Alcohol Info waarschuwt dat dat gevaarlijk kan zijn en zegt dat je eerst naar je huisarts moet gaan, die samen met jou een afbouwschema kan maken. Wordt iemand verward, ziet die dingen die er niet zijn of krijgt die ernstige ontwenningsverschijnselen? Bel dan direct de huisarts (het spoednummer staat meestal op de website van de huisarts), of buiten kantooruren de huisartsenpost. Krijgt iemand een epileptische aanval (onthoudingsinsult), is er levensgevaar of wordt het snel erger? Bel dan meteen 112 (Alcohol Info; Thuisarts). Anoniem met iemand praten kan via de Alcohol Infolijn: 0900 1995 (€ 0,10 per minuut, maandag tot en met vrijdag van 9 tot 17 uur).

Verder lezen: handige gidsen om zwanger te worden

• Zwanger worden tips: 9 natuurlijke manieren voor meer vruchtbaarheid
• Zaadkwaliteit verbeteren: natuurlijke tips en resultaat na 6 maanden
• Vroege zwangerschapssymptomen na je eisprong: de twee weken wachten