Menstruatiepijn: wanneer is het meer dan gewone krampen?

Een beetje menstruatiepijn is normaal. Krampen die je met paracetamol of ibuprofen onder controle krijgt, een dag of twee duren en je leven niet in de weg zitten, komen veel voor. Menstruatiepijn waardoor je niet kunt werken, studeren of de deur uit kunt, of die maand na maand erger wordt, hoef je niet gewoon te doorstaan. Neem die serieus.

👉 "Dat hoort nou eenmaal bij vrouw zijn" is geen diagnose. Het is vaak precies de zin die een diagnose vertraagt.

Ik ben eerlijk over waarom ik hier zo diep in ben gedoken. Zoveel vrouwen in de Maia-community zeiden, bijna terloops, dat hun menstruaties altijd "slecht" zijn geweest, alsof dat gewoon een eigenschap van hun lichaam is en geen klacht die je kunt laten onderzoeken. Sommigen probeerden al maanden zwanger te worden voordat iemand de puntjes verbond. Dit is wat ik er echt over heb geleerd, met bronnen erbij, en niet alleen wat erover rondgaat.

Wat is normale menstruatiepijn?

Als je ongesteld bent, knijpt je baarmoeder samen om het slijmvlies naar buiten te duwen. Daardoor kun je krampen onderin je buik hebben, soms met pijn in je rug of benen (Thuisarts). Beginnen de klachten binnen een jaar na je eerste menstruatie, dan spreken artsen van een primaire pijnlijke menstruatie (primaire dysmenorroe). Bij een inwendig onderzoek vindt de arts daarbij zelden afwijkingen (Gezondheid en Wetenschap).

Thuisarts noemt als eerste hulp een warme kruik of warm bad, gewone dingen blijven doen en zo nodig een pijnstiller. Ben je nog maar kort ongesteld, dan kun je veel pijn hebben, en meestal wordt die na de eerste jaren minder.

Dat is de basis. Het is niet niks, maar het hoort je leven niet te bepalen.

Wanneer is menstruatiepijn niet normaal?

Had je eerder geen pijnlijke menstruaties en begint het pas later? Dan kan er een onderliggende oorzaak zijn. Dat heet secundaire dysmenorroe (Gezondheid en Wetenschap). Neem je menstruatiepijn serieus als die:

• Je gewone dingen belet, zoals werken, naar school gaan of sporten
• Over meerdere cycli erger wordt, in plaats van ongeveer gelijk te blijven
• Langer duurt dan je menstruatie zelf, in plaats van binnen een dag of twee af te nemen
• Niet reageert op gewone pijnstillers (paracetamol, ibuprofen) in de normale dosering
• Samengaat met veel bloedverlies of grote bloedstolsels
• Samengaat met pijn bij het vrijen
• Ook voorkomt tussen je menstruaties door, niet alleen tijdens je menstruatie

Herken je er meerdere? Dan is dat een goede reden om naar je huisarts te gaan en iets om niet jaren stilletjes omheen te leven. Thuisarts zegt het zelf: sommige vrouwen houden vaak erge pijn, ook als ze niet ongesteld zijn, en hebben dan meestal ook andere klachten, zoals pijn bij het vrijen of veel bloedverlies. "Ga naar je huisarts als dat bij jou zo is" (Thuisarts).

Wat veroorzaakt ernstige menstruatiepijn?

Een paar echte, benoemde aandoeningen zitten achter veel gevallen van menstruatiepijn die verder gaat dan gewoon:

• Endometriose: weefsel dat lijkt op baarmoederslijmvlies zit buiten je baarmoeder, bijvoorbeeld op je eierstokken, baarmoeder, blaas, darmen of buikvlies. Elke maand wordt dat weefsel dikker en gaat het bloeden, wat ontstekingen die pijn doen, littekens en verklevingen kan geven (Thuisarts).
• Adenomyose: slijmvlies groeit in de spierwand van de baarmoeder zelf. Dat kan voor meer bloedverlies zorgen (Thuisarts) en voor klachten die lijken op die van myomen (Endometriose Stichting).
• Myomen (vleesbomen): goedaardige spierknobbels in of aan de baarmoeder. Ze kunnen hevige menstruaties, een drukkend gevoel en pijn geven, maar sommige mensen met een myoom hebben helemaal geen klachten (Endometriose Stichting).
• Een ontsteking van de baarmoeder, eierstokken of eileiders, bijvoorbeeld door een soa zoals chlamydia of gonorroe. De arts schrijft dan soms antibiotica voor (Gezondheid en Wetenschap).

Soms zijn de krampen heftig zonder dat een van deze aandoeningen meespeelt. Niet elke ernstige menstruatiepijn heeft een aanwijsbare oorzaak, maar het is wel de moeite waard om een oorzaak uit te sluiten. Gezondheid en Wetenschap noemt ook abnormaal hevige bloedingen en een spiraaltje als mogelijke oorzaken.

Endometriose: waarom wordt het zo vaak gemist?

Endometriose verdient een eigen stuk, omdat het veel voorkomt en vaak pas laat wordt herkend. Volgens Thuisarts heeft ongeveer 10 van de 100 vrouwen endometriose, de meesten tussen 20 en 55 jaar. De Endometriose Stichting zegt dat de schattingen uiteenlopen van 2 tot 10 procent van de vrouwen.

Klachten die verder gaan dan een gewone, pijnlijke menstruatie zijn bijvoorbeeld:

• Heftige pijn als je ongesteld bent, in je onderbuik, je hele buik, je rug of je benen
• Pijn in je buik, ook als je niet ongesteld bent
• Pijn tijdens het vrijen
• Hevige menstruaties, soms met stolsels, of bloedverlies tussen je menstruaties
• Darmklachten rond je menstruatie, zoals krampen, verstopping, diarree of een opgeblazen buik
• Pijn in je onderrug
• Aanhoudende vermoeidheid
• Pijn bij het poepen of een branderig gevoel bij het plassen, vooral tijdens je menstruatie
• Moeite om zwanger te worden

Geen van deze klachten bevestigt op zichzelf endometriose. De klachten zijn bij iedere vrouw anders, en de ernst ervan zegt niet altijd iets over de ernst van de aandoening (Endometriose Stichting). Samen, vooral als er meerdere steeds terugkomen, zijn ze een goede reden om je huisarts er gericht naar te vragen, met de naam erbij.

Hoe lang het echt duurt voor je een diagnose hebt

Hoe lang duurt het in Nederland voordat endometriose wordt vastgesteld? Nederlandse gynaecologen zochten het uit in 11 ziekenhuizen: 837 vrouwen bij wie tussen 2018 en 2020 endometriose was vastgesteld, vulden een vragenlijst in. De helft van hen had 7 jaar of langer gewacht tussen de eerste klachten en de diagnose, en bij een kwart was dat 15 jaar of meer. Het langst duurde het bij vrouwen die vooral met menstruatiepijn of bloedingsklachten bij de dokter kwamen (de Kok en collega's in Reproductive BioMedicine Online, 2026, in het Engels). Het is één onderzoek, en ruim een derde van de gevraagde vrouwen deed mee. Gynaecoloog Huib van Vliet van het Catharina Ziekenhuis in Eindhoven, een van de onderzoekers, zei in juli 2024 al tegen de NOS: "de gemiddelde duur tussen het ontstaan van de symptomen en de diagnose ligt gemiddeld op zeven jaar" (NOS).

Dat is geen klein gat. Het is het verschil tussen iets vroeg ontdekken en er jarenlang onverklaard mee leven. Er komt wel beweging in: huisartsen zijn alerter en verwijzen steeds meer vrouwen door, zagen zestien ziekenhuizen bij een rondgang van de NOS.

Het lag niet aan jou. Klachten werden lang snel aangezien voor gewone menstruatiepijn. Gynaecoloog Velja Mijatovic (Amsterdam UMC) zei het zo tegen de NOS: "Wanneer je rond je menstruatie een paar dagen thuisblijft, omdat de pijn ondraaglijk is, je pijnstillers gebruikt en enorme buikkrampen hebt, is dat een aanwijzing dat iets misschien niet normaal is en je aan de bel moet trekken."

Hoe wordt het vastgesteld? Een vragenlijst, zoals de endometriosetest van de Endometriose Stichting, kan endometriose niet aantonen of uitsluiten. Je huisarts kan op basis van je klachten een voorlopige diagnose stellen, en een gynaecoloog kan de diagnose stellen met beeldvormend onderzoek en een goed gesprek over je ziektegeschiedenis. In sommige gevallen is een kijkoperatie (laparoscopie) nodig om de diagnose te bevestigen of uit te sluiten (Endometriose Stichting). Thuisarts schrijft: "Meestal is een kijk-operatie niet nodig om zeker te weten dat je endometriose hebt" (Thuisarts).

Kijk: endometriose uitgelegd

Liever kijken dan lezen? In deze korte video (2023) legt gynaecoloog Robert de Leeuw van Amsterdam UMC uit wat endometriose is, hoe het wordt behandeld en wat het met je vruchtbaarheid kan doen. Het gaat over endometriose, niet over gewone menstruatiepijn. Hij noemt ook leefstijl en voeding; wat daarover bekend is, lees je verderop.

Hoe menstruatiepijn en endometriose je vruchtbaarheid kunnen beïnvloeden

Niet iedereen met endometriose heeft moeite om zwanger te worden. Thuisarts: "De meeste vrouwen kunnen met endometriose gewoon zwanger worden. Ongeveer 65 van de 100 vrouwen worden gewoon zwanger" (Thuisarts). Endometriose kan de kans wel kleiner maken, bijvoorbeeld bij ernstige endometriose of als die in de buurt van je eierstokken of eileiders zit. Dat kan op een paar echte, mechanische manieren (Thuisarts):

• Eierstokken: endometriose op je eierstokken kan ervoor zorgen dat er geen of geen gezonde eicellen meer loskomen
• Eileiders: de binnenkant van je eileiders kan "dichtgeplakt" (verkleefd) zijn, waardoor eicellen er niet goed doorheen kunnen
• Baarmoederwand: bij endometriose in de wand van je baarmoeder (adenomyose) kunnen ontstekingen of holtes met oud bloed ervoor zorgen dat een bevruchte eicel zich niet kan vastmaken

Zwanger worden blijft heel goed mogelijk. Lukt het niet vanzelf, dan kun je soms wel zwanger worden met een behandeling, bijvoorbeeld iui of ivf. Een kijkoperatie waarbij de endometriose-plekken worden weggehaald, kan de kans iets groter maken dat je zwanger wordt. Thuisarts schrijft dat artsen meestal aanraden om niet te lang te wachten met proberen, want vanaf je 30e word je steeds minder vruchtbaar. Wil je zwanger worden terwijl je pijnlijke menstruaties hebt, dan helpt het om je vruchtbare dagen te kennen: in de 6 dagen voor je eisprong is de kans om zwanger te worden het grootst (Thuisarts). Een set met ovulatietests kan het bijhouden daarvan makkelijker maken. Onze gids over stress bij zwanger worden is ook de moeite waard als zwanger proberen te worden met pijnlijke menstruaties zwaar op je drukt.

Wanneer ga je naar de huisarts, en wanneer is het spoed?

Maak op een werkdag een afspraak bij je huisarts als:

• Je de adviezen volgt en al pijnstillers gebruikt, maar toch veel pijn blijft houden als je ongesteld bent
• Je pijn je regelmatig belet om gewone dagelijkse dingen te doen, of de pijn over meerdere cycli erger wordt
• Je ook pijn hebt als je niet ongesteld bent
• Je pijn hebt bij het vrijen
• Je veel bloed verliest als je ongesteld bent
• Je langer dan 1 week pijn onder in je buik en in je bekken hebt, bloed met klonten verliest bij het plassen of poepen, of je erg somber of depressief voelt (Thuisarts)
• Je zwanger wilt worden en na 1 jaar proberen niet zwanger bent, of als je klachten zo erg zijn dat regelmatig vrijen niet lukt. Ben je ouder dan 35, dan adviseert Freya al na 6 maanden onbeschermd vrijen naar de huisarts te gaan. Denk je dat je endometriose hebt en wil je zwanger worden, zeg dat dan: Thuisarts noemt endometriose als reden om zonder wachten door te verwijzen, omdat de eileiders dicht kunnen zitten (Thuisarts)

Noteer je klachten in een pijndagboek en neem het mee: op welke dagen je pijn hebt, waar, hoe het voelt, wat je ertegen doet en of de pijn er ook is als je niet ongesteld bent. Thuisarts geeft een lijstje met vragen (Thuisarts).

Heb je spoed? Bel direct je huisarts of de huisartsen-spoedpost als je buikpijn hebt en de pijn ineens heftig is, steeds erger wordt of zo erg is dat je het niet meer volhoudt, of als je koorts hebt (38 graden of hoger), steeds moet overgeven, misselijk bent, zweet of bleek ziet, duizelig bent of het gevoel hebt dat je flauwvalt, suf of in de war bent, snel ademt, of je heel erg ziek of steeds zieker voelt. Je kunt ook iemand anders voor je laten bellen. Wacht niet af. (Thuisarts, Thuisarts bij pijn onder in je buik en bekken, Gezondheid en Wetenschap) Zulke pijn is geen gewone menstruatiepijn: soms is er met spoed een operatie nodig, bijvoorbeeld bij een draaiing of scheur van een eierstokcyste. (Gezondheid en Wetenschap)

Ben je zwanger of misschien zwanger, en heb je pijn linksonder of rechtsonder in je buik die steeds erger wordt, erge buikpijn, pijn bij je schouders als je ligt, of ben je duizelig en heb je het gevoel dat je flauwvalt? Bel dan direct je verloskundige, huisarts of de huisartsen-spoedpost. Bij een zwangerschap buiten je baarmoeder is een zwangerschapstest ook positief (Thuisarts). Heb je pijn bij je schouders terwijl je bloedt, of plotseling heel erge buikpijn waarbij je je erg duizelig of onwel voelt of flauwvalt, ben je in levensgevaar, of ben je zwanger of misschien zwanger en gaat het steeds slechter met je? Bel dan meteen 112. (Thuisarts, Thuisarts bij zwangerschap) Volgens Radboudumc kan schouderpijn met plotselinge hevige buikpijn komen door bloed in de buik als de eileider scheurt, “een ernstige situatie”. Welke huisartsen-spoedpost bij jou hoort, staat meestal op de website van je eigen huisarts (Thuisarts).

Wat helpt echt bij menstruatiepijn?

Terwijl je uitzoekt of er een onderliggende oorzaak is, of als je er al mee leeft, helpen een paar dingen de meeste mensen echt:

• Warmte. Leg een warme kruik of een warme zak met pitten op je buik of onderrug, of neem een warm bad. Warmte helpt je spieren ontspannen. Ook een warmtepleister kan helpen (Thuisarts).
• Rustig bewegen. Wandelen helpt bij sommige vrouwen, ook als het het laatste is waar je zin in hebt. Gewone dingen blijven doen helpt ook: dan denk je minder aan de pijn.
• Voeding. Je hoort vaak over ontstekingsremmend eten. Er wordt steeds meer onderzoek gedaan naar voeding bij endometriose, maar de resultaten zijn nog niet eenduidig. Volgens de Endometriose Stichting bestaat er daarom geen voedingsadvies dat voor iedereen met endometriose geschikt is, en vormt een volwaardig voedingspatroon een goede basis. Zie het als de moeite waard om uit te proberen wat bij jou past, niet als een zekerheid.
• Pijnstillers, goed gebruikt. Paracetamol werkt meestal goed en heeft de minste bijwerkingen. Een NSAID zoals ibuprofen, naproxen of diclofenac helpt extra goed tegen pijn bij menstruatie. Slik de pijnstiller meteen als je de pijn voelt en op vaste tijden, in plaats van te wachten tot de pijn heftig is. Lees de bijsluiter: niet iedereen mag een NSAID nemen, en twijfel je, vraag het dan aan je huisarts (Thuisarts).
• Rust, een massage en ontspanning. Bij sommige vrouwen helpt het om te rusten en te ontspannen of je onderrug te laten masseren. Leren omgaan met de pijn is belangrijk, en een psycholoog of praktijkondersteuner kan daarbij helpen (Thuisarts). Over acupunctuur zegt de Endometriose Stichting dat wetenschappelijk bewijs in de meeste gevallen ontbreekt, al ervaren sommige vrouwen verbetering. Overleg dat met je arts.
• Bekkenfysiotherapie. Heb je veel spanning in de spieren van je bekken, dan kan een bekkenfysiotherapeut je helpen. Je krijgt oefeningen om die spieren te leren ontspannen, en advies over bijvoorbeeld houding en leefstijl. Thuisarts noemt dit bij endometriose met veel pijn (Thuisarts), en bij pijn onder in je buik en bekken vraagt de huisarts vaak advies van een bekkenfysiotherapeut (Thuisarts).

📌 Meer over hoe je je lichaam kunt ondersteunen vind je in onze gids met 9 natuurlijke manieren om je vruchtbaarheid te vergroten.

Medische opties die je moet kennen

Helpen leefstijlmaatregelen niet genoeg, dan zijn er medische opties die je huisarts met je kan bespreken. Houd er rekening mee dat sommige daarvan, vooral de hormonale, niet samengaan met zwanger proberen te worden. Welke opties passen, hangt dus sterk af van waar je zit in je kinderwens.

Andere of sterkere pijnstilling. Blijf je met pijnstillers uit de apotheek of drogist toch veel pijn houden? Bel dan je huisarts voor advies. Die kan bijvoorbeeld voorstellen om paracetamol en een NSAID samen te proberen (Thuisarts).

Hormonale behandelingen (de gewone pil, of een middel met alleen progestageen, zoals de minipil, een hormoonstaafje of een hormoonspiraaltje) kunnen bij sommige mensen de pijn verminderen, en vaak verlies je ook minder bloed. Ze zijn ook een voorbehoedmiddel, dus niet het juiste gesprek terwijl je zwanger probeert te worden. Gebruik je medicijnen met hormonen en wil je zwanger worden, dan moet je daarmee stoppen. Bespreek dat met je arts. Als je stopt, komt de pijn meestal terug (Thuisarts). Goed om te weten voor of na een periode waarin je zwanger probeert te worden, niet per se tijdens.

Tranexaminezuur kan op recept van je huisarts worden voorgeschreven bij veel bloedverlies. Het is een medicijn zonder hormonen: het zorgt ervoor dat het bloed beter stolt, en je gebruikt het alleen op de 3 dagen dat je het meeste bloed verliest. Heb je geen voorbehoedmiddel nodig, bijvoorbeeld omdat je zwanger wilt worden, of wil je geen hormonen, dan is het een optie om naar te vragen als vooral het vele bloedverlies je menstruaties zwaar maakt. Je krijgt het niet bij trombose, een longembolie, een hartaanval of een beroerte in je geschiedenis (Thuisarts).

Een kijkoperatie (laparoscopie) om endometriose-plekken weg te halen is een optie bij bevestigde endometriose met veel pijn of vruchtbaarheidsproblemen. Thuisarts meldt dat vrouwen zeggen in de jaren erna minder pijn te hebben, al verdwijnt de pijn meestal niet helemaal, en dat de operatie de kans iets groter kan maken dat je zwanger wordt (Thuisarts). Het is een grotere stap: je huisarts adviseert meestal eerst pijnstillers of een medicijn met hormonen, en pas als dat niet genoeg helpt volgt een gynaecoloog in het ziekenhuis (Thuisarts).

Geen van deze hoeft je eerste stap te zijn. Het is goed te weten dat ze bestaan, zodat het gesprek met je huisarts echt een gesprek over opties wordt en je niet blanco binnenloopt.

FAQ: menstruatiepijn

Hoeveel menstruatiepijn is normaal?

Lichte tot matige krampen die goed reageren op pijnstillers uit de apotheek of drogist en binnen een dag of twee na het begin van je menstruatie afnemen, komen veel voor. Pijn die je gewone activiteiten stopt of steeds erger wordt, hoef je niet als normaal te accepteren.

Wat veroorzaakt ernstige menstruatiepijn?

Endometriose, adenomyose, myomen en ontstekingen van de baarmoeder, eierstokken of eileiders zijn mogelijke onderliggende oorzaken. Soms is er zelfs helemaal geen aanwijsbare oorzaak.

Hoe weet ik of mijn menstruatiepijn te erg is?

Als je door de pijn steeds niet kunt werken, studeren, sporten of gewone dagelijkse dingen kunt doen, of als pijnstillers niet helpen, is dat een goede reden om op een werkdag een afspraak bij je huisarts te maken.

Kan endometriose vruchtbaarheidsproblemen geven?

Dat kan, bijvoorbeeld als de endometriose op je eierstokken of in de buurt van je eileiders zit. De meeste vrouwen met endometriose kunnen toch gewoon zwanger worden, en soms lukt het met behandeling.

Wanneer moet ik spoed bellen bij buikpijn rond mijn menstruatie?

Bel direct je huisarts of de huisartsen-spoedpost als je buikpijn hebt en de pijn ineens heftig is, steeds erger wordt of zo erg is dat je het niet meer volhoudt, of als je koorts hebt (38 graden of hoger), steeds moet overgeven, misselijk bent, zweet of bleek ziet, duizelig bent of het gevoel hebt dat je flauwvalt, suf of in de war bent, snel ademt, of je heel erg ziek of steeds zieker voelt. Je kunt ook iemand anders voor je laten bellen. Wacht niet af. Zulke pijn is geen gewone menstruatiepijn: soms is er met spoed een operatie nodig, bijvoorbeeld bij een draaiing of scheur van een eierstokcyste. Ben je zwanger of misschien zwanger, en heb je pijn linksonder of rechtsonder in je buik die steeds erger wordt, erge buikpijn, pijn bij je schouders als je ligt, of ben je duizelig en heb je het gevoel dat je flauwvalt? Bel dan direct je verloskundige, huisarts of de huisartsen-spoedpost. Heb je pijn bij je schouders terwijl je bloedt, of plotseling heel erge buikpijn waarbij je je erg duizelig of onwel voelt of flauwvalt, ben je in levensgevaar, of ben je zwanger of misschien zwanger en gaat het steeds slechter met je? Bel dan meteen 112.

Hoe lang duurt het voordat endometriose wordt vastgesteld in Nederland?

Volgens een Nederlands onderzoek in 11 ziekenhuizen (2026) duurde het bij de helft van de vrouwen 7 jaar of langer tussen de eerste klachten en de diagnose, en bij een kwart 15 jaar of meer. Het langst duurde het als menstruatiepijn of bloedingsklachten de belangrijkste klacht waren.

Waarom is menstruatiepijn voor sommigen veel erger dan voor anderen?

De pijn is voor iedereen anders. Vlak na je eerste menstruaties heb je vaak veel pijn, die meestal na de eerste jaren minder wordt. Sommige vrouwen houden vaak erge pijn, meestal met andere klachten zoals pijn bij het vrijen of veel bloedverlies. Dan kan een aandoening zoals endometriose meespelen.

Als je verder niets onthoudt, dan dit: je hebt geen diagnose nodig om te mogen zeggen dat je menstruatiepijn niet normaal is, en je hoeft niet zeven jaar te wachten om serieus genomen te worden. Vertrouw op wat je lichaam je vertelt, schrijf het op en blijf vragen, ook als het eerste antwoord "dat hoort erbij" is. Soms is dat ook zo. Soms absoluut niet, en jij bent de enige die kan blijven doorvragen om uit te vinden welke van de twee het is.