Testosteron verhogen zonder je vruchtbaarheid te schaden

Wil je je testosteron verhogen en hoop je ooit kinderen te krijgen? Dan wil je eerst dit weten: testosteron gebruiken zet je eigen zaadproductie meestal lager, vaak zelfs op nul. Het testosteron dat je lichaam zelf maakt, is onmisbaar voor zaadcellen. Testosteron van buitenaf (TRT, injecties, gels of anabole steroïden) werkt anders.

Mijn eigen uitslagen laten het verschil zien. Mijn zaadonderzoek viel in januari 2024 laag uit (het hele verhaal staat in mijn artikel met mijn echte uitslagen), en in februari 2024 kwam mijn testosteron in het bloed uit op 17,0 nmol/l. Dat zat binnen het referentiebereik van 10,0 tot 28,7 van de Britse NHS, en het werd beoordeeld als "Satisfactory" (in orde). Mijn LH en FSH uit hetzelfde bloedonderzoek zaten ook binnen de grenzen. Mijn testosteron was dus normaal terwijl mijn zaad dat niet was, en afgaand op alles hieronder had meer testosteron mijn zaad alleen maar verder omlaag geduwd, niet omhoog.

Word je onvruchtbaar van testosteron? (Meestal wel, zolang je het gebruikt)

Testosteron gebruiken onderdrukt je vruchtbaarheid meestal zolang je het neemt, soms volledig, al herstelt het normaal gesproken na het stoppen. In de studie van de WHO uit 1990 (in het Engels) kregen gezonde, vruchtbare mannen elke week testosteroninjecties: 157 van de 271 hadden uiteindelijk helemaal geen zaadcellen meer, cumulatief 65% na zes maanden, na gemiddeld zo'n 120 dagen.

Dat was geen toeval: de onderzoekers testten testosteron als anticonceptiemiddel.

De EAU-richtlijnen (2026, in het Engels) zijn behoorlijk duidelijk: een actieve kinderwens is een absolute contra-indicatie, en de aanbeveling luidt: "Gebruik geen TTh voor de behandeling van mannelijke onvruchtbaarheid en bij mannen die vader willen worden." (TTh staat voor testosterontherapie.)

Waarom stopt testosteron je zaadproductie? (En waarom je bloeduitslag er prima uit kan zien)

Testosteron van buitenaf zorgt ervoor dat je hersenen stoppen met het sturen van LH en FSH, de twee hormonen die je zaadballen opdracht geven om zaadcellen te maken. In een studie uit 2005 bij gezonde mannen (in het Engels) die elke week testosteroninjecties kregen, daalde LH binnen drie weken tot 5% en FSH tot 3% van de beginwaarde in de groep die alleen testosteron kreeg.

Testosteron van buitenaf → je hersenen lezen het als "genoeg" → LH en FSH dalen → je zaadballen stoppen met het maken van hun eigen testosteron en zaadcellen

Het addertje onder het gras: zaadcellen worden in de zaadballen gemaakt, en daar is testosteron veel hoger. In diezelfde studie was het testosteron in het bloed maar ongeveer 1,2% van het niveau in de zaadballen.

👉 Een man die TRT gebruikt, kan dus prima bloeduitslagen hebben en toch bijna geen zaadcellen maken.

Dr. Channa Jayasena, reproductief endocrinoloog aan het Imperial College in Londen, legt in dit interview uit waarom je testosteronwaarde niets zegt over hoe gezond je zaadcellen zijn (vanaf ongeveer 40 minuten). Het interview is in het Engels.

Hoe lang duurt het voordat je zaad terugkomt na het stoppen met testosteron? (De eerlijke tabel)

Bij de meeste mannen komt het zaad binnen enkele maanden na het stoppen terug, maar de meeste harde cijfers komen van gezonde vrijwilligers in anticonceptiestudies, niet van mannen die lang TRT gebruikten. In een analyse van 30 studies met 1.549 gezonde mannen vonden Liu e.a. (The Lancet, 2006, in het Engels) dat het aantal zaadcellen bij 67% binnen zes maanden weer op 20 miljoen/ml zat, bij 90% binnen 12 en bij 100% binnen 24 maanden, met een mediaan van 3,4 maanden.

Bronnen: Kim 2016, WHO Task Force 1996, Liu 2006, richtlijn Mannelijke subfertiliteit (NVOG, 2026), Kohn 2017, Desai 2022, Shankara-Narayana 2020. De studies zijn in het Engels.

Zie je ergens "70% herstelt binnen 12 maanden" staan, kijk dan wat er gemeten is: in Kohn e.a. (2017, in het Engels) bereikten 46 van de 66 mannen die al vruchtbaarheidsproblemen hadden een totaal aantal beweeglijke zaadcellen boven 5 miljoen met hCG plus een SERM. Dat is behandeling, niet gewoon afwachten.

Wat zeggen de Nederlandse richtlijnen over testosteron en vruchtbaarheid?

Nederlandse en Europese richtlijnen wijzen dezelfde kant op: testosteron is geen behandeling voor mannen die kinderen willen, en artsen horen ernaar te vragen. De Nederlandse richtlijn Mannelijke subfertiliteit (2026) zegt tegen artsen: "Vraag altijd naar medicatiegebruik bij een man die onderdeel is van een paar met kinderwens." Is je testosteron normaal of hoog terwijl LH en FSH laag zijn, dan hoort de arts volgens dezelfde richtlijn ook naar anabole steroïden te vragen.

Over behandeling is het hoofdstuk over hypogonadisme kort: "Gebruik geen testosterontherapie bij mannen met een actieve kinderwens." Het is een sterke aanbeveling.

Testosteron verhogen als je kinderen wilt (de opties naast TRT)

Wil je kinderen en wil je je testosteron verhogen, dan is het doel dat je lichaam zelf meer maakt in plaats van dat je het vervangt, en dat begint met een gesprek met de arts die het voorschrijft voordat je iets verandert of stopt. De specialistische opties, uit de EAU-richtlijn over mannelijke onvruchtbaarheid (in het Engels) en de Nederlandse richtlijn:

• hCG, dat werkt zoals LH. In een kleine reeks van 26 mannen die TRT plus hCG gebruikten, kwam niemand op nul zaadcellen uit en droegen er 9 bij aan een zwangerschap (Hsieh e.a., 2013, in het Engels).
• Clomifeen (een SERM). Volgens de Nederlandse richtlijn worden SERM's zoals clomifeen gebruikt om de eigen testosteronaanmaak te stimuleren en de zaadproductie te behouden. Een verwant middel, enclomifeen, hield het aantal zaadcellen normaal bij mannen met overgewicht en laag testosteron, waar testosterongel dat niet deed (Kim 2016, in het Engels).
• Eerst zaad invriezen. Een review uit 2022 (in het Engels) van andrologen van het Londense Imperial College Healthcare NHS Trust ziet er wel iets in om dat te bespreken voordat je met TRT begint, en de Nederlandse richtlijn vraagt artsen om invriezen van zaad laagdrempelig te bespreken en aan te bieden als iemand medicijnen of behandelingen nodig heeft die schadelijk zijn voor de zaadballen (zie ook onze gids over zaad invriezen).

Clomifeen is bij mannen gebruik buiten de registratie (off-label): in Nederland is clomifeen geregistreerd voor vrouwen zonder eisprong die zwanger willen worden. Voor hCG schrijft de richtlijn dat alleen hCG uit urine geregistreerd is voor hypogonadotroop hypogonadisme, dat het niet meer in Nederland wordt gemaakt en in Europa maar beperkt verkrijgbaar is, en dat recombinant hCG off-label wordt gebruikt.

Een zaadonderzoek laat eerst zien waar je echt staat.

Veroorzaken anabole steroïden onvruchtbaarheid? (De sportschoolkant van het verhaal)

Ja, anabole steroïden kunnen onvruchtbaarheid veroorzaken, via dezelfde uitschakeling als bij TRT, maar zonder dat een arts meekijkt. De Dopingautoriteit schrijft dat anabolen de natuurlijke testosteron- en zaadproductie in je zaadballen onderdrukken, dat het volledig stilvallen van die aanmaak "niet ongewoon" is en dat je zaadballen daardoor krimpen. Thuisarts noemt "gebruik van hormonen (anabole steroïden)" als iets waardoor de kwaliteit van je zaad minder goed kan worden.

De Britse Society for Endocrinology (2026, in het Engels) noemt een schatting dat zo'n 500.000 mannen in het Verenigd Koninkrijk niet-voorgeschreven androgenen hebben gebruikt, en zegt dat het bewijs voor middelen "na de kuur" (post-cycle) beperkt en van lage kwaliteit is. De Nederlandse richtlijn gaat nog een stap verder: voor een behandeling met een SERM of hCG na een kuur, om het herstel van de zaadproductie te versnellen, is volgens de richtlijn geen wetenschappelijk bewijs.

Herstel komt er wel, maar het gaat traag: gemiddeld 14,1 maanden voor de zaadproductie in de Australische studie. De EAU zegt dat het zaad meestal in zes tot 12 maanden na het stoppen beter wordt, en de Nederlandse richtlijn adviseert om bij een kinderwens minstens 12 maanden te stoppen en, als er daarna nog te weinig of geen zaadcellen zijn, door te verwijzen naar een specialist.

Thuisarts, de voorlichtingssite van de Nederlandse huisartsen, laat in een video van ruim een minuut (2026) zien dat je zaad slechter wordt van anabole steroïden en dat je er misschien geen kinderen door kunt krijgen. De video gaat alleen over steroïden, niet over TRT.

Wanneer is je testosteron te laag?

Britse (BSSM) en Europese richtlijnen spreken meestal van laag testosteron bij een totaal testosteron onder 12 nmol/l op twee aparte ochtendmetingen, samen met klachten. In Nederland gebruikt elk laboratorium zijn eigen referentiewaarde. De BSSM ziet 8 tot 14 nmol/l als een grijs gebied waarin, afhankelijk van de klachten, een proefbehandeling van minstens zes maanden overwogen kan worden. De Nederlandse richtlijn Mannelijke subfertiliteit zegt dat een te lage waarde bevestigd moet worden met een tweede bloedafname vroeg in de ochtend (vóór 10 uur), samen met prolactine en SHBG, en het hoofdstuk over hypogonadisme spreekt bij mannen die voor hun vruchtbaarheid onderzocht worden van te laag als het testosteron twee keer, gemeten tussen 7.00 en 10.00 uur, onder de referentiewaarde van het lab ligt.

Mijn 17,0 zat ruim boven die grens van 12 nmol/l, een niveau waarbij volgens de BSSM geen behandeling nodig is.

De belangrijkste klachten volgens de BSSM zijn weinig zin in seks, minder ochtenderecties en erectieproblemen; moeheid en een sombere stemming noemt de BSSM minder specifiek. De Britse NHS (in het Engels) schrijft dat testosteron vanaf ongeveer je 30e tot 40e met zo'n 1% per jaar daalt, en dat late-onset hypogonadisme (een tekort op latere leeftijd) niet vaak voorkomt en geen normaal onderdeel van ouder worden is.

Testosteron verhogen op een natuurlijke manier (zonder je zaad te raken)

De best onderbouwde manier om je testosteron op een natuurlijke manier omhoog te krijgen, is afvallen als je wat extra kilo's meedraagt. Beter slapen en regelmatig bewegen helpen ook, en stoppen met alcohol beschermt je zaadkwaliteit. Anders dan testosteron van buitenaf zijn deze dingen erop gericht dat je lichaam zelf meer aanmaakt, en daar draait het eigenlijk een beetje om.

• Afvallen. Een meta-analyse van 24 studies (in het Engels) vond dat zowel een dieet als een maagverkleining het totale en vrije testosteron verhoogden, en meer naarmate er meer gewicht af ging. De EAU noemt het de eerste aanpak bij mannen met overgewicht en laag testosteron.
• Slaap. Een week lang nachten van vijf uur verlaagde het testosteron overdag met 10 tot 15% bij 10 gezonde jonge mannen (JAMA, 2011, in het Engels). Piepklein onderzoek, maar wel een behoorlijk duidelijk signaal.
• Bewegen. Volgens de EAU geeft lichamelijke activiteit vergelijkbare resultaten als een dieet, al is de stijging klein, zo'n 1 tot 2 nmol/l.
• Alcohol. Het Trimbos-instituut schrijft dat alcohol bij mannen in de periode vóór de bevruchting kan zorgen voor sperma van mindere kwaliteit, en het Voedingscentrum zegt: "Het beste is om allebei te stoppen met drinken als je zwanger probeert te worden." Meer in onze gids over alcohol en zwanger worden.

Ik ging zelf van 105 naar 85 kilo, ongeveer een vijfde van mijn lichaamsgewicht (zo ging dat).

Het zijn de saaie basisdingen, maandenlang volgehouden.

Werken testosteronboosters eigenlijk? (Meestal niet)

De meeste testosteronboosters die je zonder recept koopt, verhogen je testosteron niet, en ze bestaan vooral uit vitamines, mineralen en kruiden in plaats van testosteron zelf. Een systematische review uit 2024 (in het Engels) van 52 studies naar 27 voorgestelde boosters concludeerde dat de meeste het totale testosteron niet verhogen.

Een analyse van 50 boosterproducten (in het Engels) vond 109 ingrediënten, waarvan er 67 (61,5%) in geen enkele studie die de auteurs konden vinden op testosteron waren getest. Toen dezelfde auteurs zochten op "testosterone supplement", vonden ze producten met echt hormoon erin.

• Zink: meer is niet beter. Volgens het Voedingscentrum ligt de aanvaardbare bovengrens voor volwassenen op 25 mg zink per dag (vastgesteld door de Europese EFSA), en kan langdurig elke dag een hoge dosis zinktabletten een tekort aan koper geven. Ik nam op een gegeven moment 100 mg, dus ik ga echt niemand veroordelen.
• Ashwagandha, fenegriek, maca en shilajit zaten allemaal tussen de 14 supplementen die ik slikte. Mijn artikel met mijn echte uitslagen beoordeelt het bewijs voor alle vier als Zwak, en de review uit 2024 noemde ashwagandha, de best onderzochte van de vier, maar "mogelijk effectief" voor testosteron bij gezonde mannen.

Deze reviews maten testosteron, geen zaad, dus ze zeggen weinig over vruchtbaarheid.

Wanneer ga je naar de huisarts?

Ga naar je huisarts als het na een jaar proberen nog niet gelukt is om zwanger te worden (Thuisarts), of eerder als je al weet dat er misschien een vruchtbaarheidsprobleem is. Is de vrouw die zwanger wil worden ouder dan 35, dan is het advies om al na 6 maanden onbeschermd vrijen naar de huisarts te gaan (Freya), en is ze 38 jaar of ouder, dan word je na dat jaar meestal doorgestuurd naar het ziekenhuis (Thuisarts). TRT of steroïden gebruiken is een goede reden om eerder te gaan.

• Gebruik je voorgeschreven TRT en wil je kinderen: praat met de arts die het voorschrijft voordat je iets verandert of stopt.
• Klachten van laag testosteron: bespreek het met je huisarts. Die kan je bloed laten onderzoeken en je zo nodig doorverwijzen.
• Afhankelijk van steroïden: ga naar je huisarts. Na het stoppen met een kuur kan een dip volgen: de Dopingautoriteit beschrijft lusteloosheid en depressieve gevoelens, die soms uitlopen op ernstiger psychische problemen.
• Een knobbel of verandering in een zaadbal: bel zo snel mogelijk op een werkdag je huisarts. Bij zaadbalkanker voelt 1 zaadbal groter aan of zitten er knobbels op (Thuisarts), en Thuisarts zegt ook dat je op werkdagen je huisarts belt als je bal hard en dik aanvoelt. Opeens heftige pijn in een zaadbal: bel direct je huisarts of de huisartsen-spoedpost (Thuisarts). Vaak ben je dan ook misselijk of duizelig, of moet je overgeven. Je zaadbal kan gedraaid zitten en dan moet je meteen geopereerd worden. Pijn in een zaadbal samen met misselijkheid, overgeven of buikpijn, en pijn in een zaadbal die langer dan een uur duurt of ook in rust doorgaat, tellen bij de Britse NHS ook als spoed: bel dan ook direct je huisarts of de huisartsen-spoedpost. Bij levensgevaar bel je 112 (Thuisarts).
• Pijn op je borst of een zware druk op je borst, of pijn die doortrekt naar je arm of armen, je nek of je kaak: bel meteen 112 (Thuisarts). Een hartinfarct staat bij de Dopingautoriteit tussen de risico's van anabolen.

Veelgestelde vragen

Word je onvruchtbaar van testosteron?

Zolang je het gebruikt, onderdrukt het je vruchtbaarheid meestal, soms volledig, omdat het LH en FSH uitschakelt, de hormonen die de zaadproductie aansturen. In een studie van de WHO uit 1990 bij gezonde mannen met wekelijkse injecties had 65% na zes maanden helemaal geen zaadcellen meer. Europese en Nederlandse richtlijnen raden het af voor mannen die vader willen worden.

Is het effect van testosteron op je vruchtbaarheid omkeerbaar?

Meestal wel. In anticonceptiestudies met 1.549 gezonde mannen zat het aantal zaadcellen bij 67% binnen zes maanden weer op 20 miljoen/ml en bij 90% binnen 12 maanden. De Nederlandse richtlijn Mannelijke subfertiliteit is voorzichtiger: bij de meeste mannen herstelt de zaadproductie binnen 6 tot 12 maanden na het stoppen, soms duurt het langer en bij 10% komt het niet terug. Herstel na jaren TRT of steroïden is moeilijker te voorspellen.

Kun je een kind krijgen terwijl je TRT gebruikt?

Het kan, maar je kunt er niet op rekenen, en richtlijnen raden TRT af voor mannen met een kinderwens. In een studie van de WHO uit 1996 hadden mannen bij wie het zaad was onderdrukt tot 0,1 tot 3 miljoen/ml 8,1 zwangerschappen per 100 persoonsjaren, en mannen zonder zaadcellen geen enkele; een eerdere WHO-studie telde één zwangerschap in ongeveer 124 persoonsjaren bij nul zaadcellen. Sommige specialisten voegen hCG toe om de zaadproductie op gang te houden, op basis van kleine studies.

Hebben testosteronboosters invloed op je vruchtbaarheid?

De meeste boosters bevatten geen testosteron en verhogen het meestal ook niet: een review uit 2024 van 27 boosters vond dat de meeste het totale testosteron niet verhogen. Die studies maten testosteron, geen zaad, dus ze zeggen weinig over vruchtbaarheid. Het Voedingscentrum noemt 25 mg zink per dag als aanvaardbare bovengrens voor volwassenen.

Iets wat jullie samen doormaken

Testosteron kan een ongemakkelijk onderwerp zijn om aan te kaarten, zeker als jij de partner bent die zich afvraagt hoe het zit met zijn TRT of zijn sportschoolgewoontes.

Het is oké om die ongemakkelijke vraag te stellen. Het meeste hiervan is omkeerbaar, en net als al het andere als je probeert zwanger te worden, is het iets wat jullie samen doormaken.

Verder lezen: handige gidsen over zwanger worden

Voor de kant van de man begin je hier:

• Zaadkwaliteit verbeteren: natuurlijke tips en resultaat na 6 maanden
• Vruchtbaarheidstest man: wat je kunt verwachten van een spermatest
• Zaad invriezen kosten: hoe het werkt en wat je kunt verwachten
• Alcohol zwanger worden: beïnvloedt alcohol je vruchtbaarheid?